တႏိုင္တပိုင္ေရသန္႔စင္ျခင္း-၂ (ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ေရကိုပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း)

ဤလမ္းညႊန္အား Download ရယူရန္ Download Link ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ေရကိုပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း(SODIS_Myanmarv1.1)

SODIS_Myanmar_Cover

ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ေရကိုပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း

ဤလမ္းညႊန္စာတမ္းအား ေျခာက္ေသြ႔အပူရွိန္ျပင္းထန္၍ ေသာက္သုံးေရ ရွားပါးေသာ ေဒသမ်ား၊ သဘာဝ ေဘးအႏၱရာယ္ က်ေရာက္၍ ေသာက္သုံးေရ အခက္အခဲျဖစ္ေနေသာေဒသမ်ား တြင္ ရပ္ရြာျပည္သူလူထု အေျချ႔ပဳ တႏိုင္တပိုင္ ေရသန္႔စင္ျခင္းအတြက္ ရည္ရြယ္၍ ေရးသားထုတ္ေဝပါသည္။

ေရးသားရာတြင္ ဇီဝသဲေရစစ္အသုံးျပဳမႈဆိုင္ရာလက္စြဲ ဆြစ္ဇာလန္ႏိုင္ငံ တကၠသိုလ္တစ္ခုျဖစ္သည္႔ EAWAG (Swiss Federal Institute for Environmental Science and Technology) ၏ ဌာနခြဲတစ္ခုျဖစ္သည္႔ SANDEC (Department of Water and Sanitation in Developing Countries) ႏွင္႔ အျခားပူးေပါင္းသုေတသန အဖြဲ႔မ်ားမွ ထုတ္ေဝသည္႔ ေနေရာင္ျခည္ကိုအသုံးျပဳ၍ ေရကို ပိုးမႊားသန္႔စင္မႈဆိုင္ရာ လမ္းညႊန္ (SOLAR WATER DISINFECTION A GUIDE FOR THE APPLICATION OF SODIS) ႏွင္႔ ေနေရာင္ျခည္ကိုအသုံးျပဳ၍ ေရကို ပိုးမႊားသန္႔စင္မႈဆိုင္ရာျမွင္႔တင္ေရးလက္စြဲ (Training Manual for SODIS Promotion) စာအုပ္မ်ားအေပၚ အေျခခံ၍ အျခားအင္တာနက္မွ ေကာင္းႏိုးရာဝက္ဆိုဒ္မ်ား၊ စာတန္းမ်ားအေပၚတြင္အေျခခံျပီး လြယ္ကူ ရွင္းလင္းေသာ ေဒသဘာသာစကားျဖင္႔ ေလ႔လာႏိုင္ရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင္႔ေရးသားထားပါသည္။

အပိုင္း(၁) တြင္ေဖၚျပခဲ႔ေသာ ဇီဝသဲေရစစ္( Biosand Filter) ႏွင္႔ ယခု ေနေရာင္ျဖင္႔ေရကိုပိုးသတ္ျခင္း (SODIS) နည္းလမ္းႏွစ္ခုကို ေပါင္းစပ္အသုံးျပဳႏိုင္ရန္ ျဖစ္ပါသည္၊ ရပ္ရြာျပည္သူလူထု အေျချ႔ပဳ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားအေနျဖင္႔ တႏိုင္တပိုင္ စီမံကိန္းမ်ားအျဖစ္ ျဖန္႔ေဝေပးၾကပါရန္ ႏွင္႔ ကၽြမ္းက်င္သူ ပညာရွင္မ်ားအေန ျဖင္႔လည္း အမွားအယြင္းမ်ားရွိက ေထာက္ျပၾကပါရန္၊ အၾကံျပဳခ်က္မ်ား ေပးၾကပါရန္ ေမတၱာရပ္ခံအပ္ပါသည္။

(၁) ေသာက္သုံးေရကိုပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း

ေရကိုအနယ္ထိုင္၊ ေရစစ္နည္းတမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင္႔ စစ္ျပီးလ်င္ စစ္နည္းအလိုက္ ၃၀% မွ ၉၈% ထိပိုးမႊား သန္႔စင္ေသာ ေရကို ရရွိျပီ ျဖစ္ပါသည္၊ ဤေရသည္ သုံးေရအတြက္ သင္႔ေတာ္ေသာ္လည္း ေသာက္သုံးေရအတြက္မူ ကမာၻ႔ က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ၾကီး၏ သတ္မွတ္ခ်က္မွာ ၁၀၀% ပိုးမႊားကင္းစင္ရမည္ ျဖစ္၍ ထပ္မံ ပိုးမႊားသန႔္စင္ရန္ လိုအပ္ ပါသည္။ ပိုးမႊားသတ္ျခင္းအတြက္ သမားရိုးက်အားျဖင္႔ ေအာက္ပါနည္းမ်ားကို အသုံးျပဳႏိုင္ပါသည္။

(၁) ကလိုရင္းကဲသို႔႔ေသာ ေရသန္႔ေဆးမ်ား ခတ္ျခင္း

(၂) ဆူပြက္ေအာင္က်ိဳခ်က္ျခင္း

ကလိုရင္းကဲ႔သို႔ေသာေဆးခတ္ျခင္းမွာ ေရ၏ အနံ႔အသက္ကို ေျပာင္းလဲေစျခင္း၊ ခ်က္ျခင္းေသာက္မရျခင္း စသည္႔အားနည္းခ်က္မ်ားရွိျပီး ဆူပြက္ေအာင္ၾကိဳခ်က္ျခင္းမွာလည္း ျပင္းထန္ေသာ အပူခ်ိန္ကိုပင္မမႈသည္႔ ပိုးမႊားမ်ားရွိျခင္း၊ ေလာင္စာအသုံးျပဳရျခင္း စသည္႔အားနည္းခ်က္မ်ား ရွိေနျပန္ပါသည္။ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ရာသီဥတုႏွင္႔ ကိုက္ညီျပီး အလြယ္တကူ အသုံးခ်ႏိုင္သည္႔ နည္းလမ္းကို တင္ျပပါမည္။

(၂) ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ ေသာက္သုံးေရကို ပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း (Solar Water Disinfection)

“ေနေရာင္ျခည္” မွန္ပါသည္၊ ေနေရာင္ျခည္သည္ လူသားတို႔မိတ္ေဆြျဖစ္သလို ျမန္မာျပည္သည္လည္း ေနေရာင္ကို တစ္ႏွစ္ပါတ္လုံး တိုင္းႏွင္႔ျပည္နယ္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားတြင္ ရရွိေသာ တိုင္းျပည္ျဖစ္ပါသည္၊ ဆိုလာဟုဆို၍ ဆိုလာ ပါဝါျပားမ်ားကို ေျပးျမင္ကာ ရႈတ္ရႈတ္ေထြးေထြး နည္းပညာျမင္႔မားကာ ကုန္က်စရိတ္ မ်ားျပားမည္႔ အရာဟု မထင္ ေစလိုပါ၊ မယုံၾကည္ႏိုင္ေအာင္ ရိုးရွင္းကာ ကုန္က်စရိတ္နည္းပါးေသာ နည္းလမ္းျဖစ္ပါသည္။

ျပီးခဲ႔သည္႔ေႏြရာသီက ျမန္ျပည္တလႊား အပူခ်ိန္ျမင္႔မားကာ ေသာက္သုံးေရ ျပတ္လတ္မႈမ်ား ျဖစ္ေပၚခဲ႔ပါသည္၊ ျပင္းထန္လွေသာ ေနေရာင္ႏွင္႔အတူ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္အညႊန္းကိန္း (Ultraviolet Index) ျမင္႔တက္လာမႈေၾကာင္႔  သတိေပးခ်က္မ်ား ထုတ္ျပန္ခဲ႔ရပါသည္၊ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္အား ေရသန္႔စက္ရုံမ်ားတြင္ ေရသန္႔အား ပိုးမႊား သန္႔စင္ရန္ အတြက္ အသုံးျပဳၾကပါသည္၊ ေနေရာင္ျခည္တြင္ပါဝင္ေသာ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္သည္ ပိုးမႊား သန္႔စင္ရာတြင္ အသုံးျပဳႏိုင္မည္လား အင္တာနက္တြင္ ရွာေဖြၾကည္႔ရာမွ ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ ေသာက္သုံးေရကို ပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း (Solar Water Disinfection or SODIS) နည္းလမ္းကို ေတြ႕ရွိပါသည္၊

၂-၁ အေျခခံအခ်က္အလက္မ်ား

မသန္႔ရွင္းေသာေရတြင္ မ်က္စိျဖင္႔မျမင္ႏိုင္ေသာ ေရေပ်ာ္ပိုးမႊားမ်ား (Pathogen, bacteria, viruses, protozoa and worms) ပါရွိပါသည္၊ ေရတြင္ပါဝင္ေသာ ပိုးမႊားအခ်ိဳ႕မွာ လူကိုဒုကၡမေပးႏိုင္ေသာ္လည္း အီကိုလိုင္ (Ecoli) ကဲ႔သို႕ေသာ ပိုးမႊားမ်ားမွာမူ အၾကီးအက်ယ္ ဒုကၡေပးႏိုင္ျပီး အခ်ိဳ႕ပိုးမႊားမ်ားမွာ ျမင္႔မားေသာအပူခ်ိန္မွာပင္ ဖယ္ရွားရန္ အလြန္ခက္ခဲသည္။

ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ ေသာက္သုံးေရကို ပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း (SODIS)သည္ အပူျဖင္႔ေရကို ပိုးမႊားသတ္ျခင္း (Thermal Water Disinfection) ႏွင္႔ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ျဖင္႔ ပိုးမႊားသတ္ျခင္း (UV Light Water Treatment and sterilization) နည္းလမ္းႏွစ္ခုကို အက်ိဳးရွိစြာ ေပါင္းစစ္အသုံးျပဳျခင္းျဖစ္ပါသည္၊ ေနေရာင္ျခည္မွ ျပင္းထန္ေသာ အပူရွိန္သည္ ေရကို အပူေပးႏိုင္ျပီး ေနေရာင္ျခည္တြင္ ပါဝင္ေသာ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ (Ultraviolet A  or UV-A) သည္ ေရတြင္ပါဝင္ေသာ ပိုးမႊားမ်ား က္ို တားဆီး၊ ဖယ္ရွား ပယ္သတ္ႏိုင္ျခင္း မွာသဘာဝ ကေပးေသာ အပူပိုင္းေဒသမ်ားအတြက္ လက္ေဆာင္ပင္ ျဖစ္ပါလိမ္႔မည္။

SODIS ကို ProfessorAftim Acra က လက္ဘႏြန္ႏိုင္ငံ၊ ေဘရြတ္ျမိဳ႕ ရွိ American University of Beirut တြင္  ေက်းရြာစြမ္းအင္အဖြဲ႔အစည္း(Integrated Rural Energy Systems Association (INRESA) ႏွင္႔ ပူးတြဲစီမံကိန္း တစ္ခုအျဖစ္ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ခဲ႔ပါသည္၊ အင္ဂ်င္နီယာမ်ား၊ အႏုဇီဝပညာရွင္မ်ား၊ ဓါတ္ေရာင္ျခည္ပညာရွင္မ်ား စသည္ျဖင္႔ပါဝင္ေသာ EAWAG/ SANDEC ပူးေပါင္း သုေတသနအဖြဲ႔မ်ားသည္ ဓါတ္ခြဲခန္းစမ္းသတ္မႈမ်ား၊ လက္ေတြ႕ကြင္းဆင္းစမ္းသတ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ျပီး လက္ေတြ႕က်၍ ထိေရာက္ေသာ၊ သဘာဝႏွင္႔သဟဇာတျဖစ္ေသာ၊ ကုန္က်စရိတ္နည္းပါးေသာ SODIS နည္းလမ္းကို ၁၉၉၁ တြင္ ထုတ္ေဖၚခဲ႔ပါသည္။

SODISသည္ သဘာဝပါတ္ဝန္းက်င္ႏွင္႔သဟဇာတျဖစ္ျပီး ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ၾကီးက တႏိုင္တပိုင္ ေရသန္႔စင္ျခင္း အတြက္ ေထာက္ခံခ်က္ေပးထားျပီး ဖြံ႕ျဖိဳးဆဲတိုင္းျပည္မ်ားစုတြင္ (အာဖရိက ႏွင္႔ သီရိလကၤာ၊ ကေမာၻဒီးယား၊ အိႏၵိယ၊ လာအို၊ ဗီယက္နမ္ စသည္႔အာရွႏိုင္ငံမ်ား) ေအာင္ျမင္စြာ အသုံးျပဳလ်က္ရွိပါသည္။ ဆြစ္ဇာလန္အေျချပဳ The Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (EAWAG) သည္ Department of Water and Sanitation in Developing Countries (Sandec) ႏွင္႔ ပူးေပါင္း၍ ႏိုင္ငံေပါင္း ၃၃ ႏိုင္ငံတြင္ လူဦးေရ ၅ သန္းအတြက္ SODIS စီမံကိန္းမ်ားကို ေအာင္ျမင္စြာ ျမွင္႔တင္အေကာင္အထည္ေဖၚခဲ႔ပါသည္။

SODIS_map

ပုံ-၁ SODIS ကို အေကာင္ထည္ေဖၚအသုံးျပဳခဲ႔ေသာႏိုင္ငံမ်ား

၂.၂ SODIS အလုပ္လုပ္ပုံ

EAWAG သုေတသန အဖြဲ႔သည္ ေရအပူခ်ိန္ႏွင္႔ ဓါတ္ေရာင္ျခည္ေပးျခင္းၾကားတြင္ ႏွစ္ခုေပါင္းစပ္ျခင္းျဖင္႔ ပိုမိုအက်ိဳးရွိေသာ ရလာဒ္မ်ားရရွိႏိုင္သည္ကို ေတြ႕ရွိခဲ႔သည္၊ ေရကို ၅၀° ဆဲလ္စီယပ္ ထိအပူေပးထားလ်င္ ၃၀° ဆဲလ္စီယပ္ အပူခ်ိန္တြင္ ေပးေသာ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ပမာဏ၏ ၁/၄ မွ်သာေပးရုံမွ်ျဖင္႔ တူညီေသာ ပိုးမႊား (Fecal coliform ) အေရအတြက္ကို ပယ္သတ္ႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ႕သည္။

  • SODIS ေနေရာင္ျဖင္႔ေရကိုပိုးသတ္ျခင္း နည္းလမ္းတြင္ အဓိက လိုအပ္ခ်က္ႏွစ္ခုရွိသည္။
  • ပထမအခ်က္မွာ ေရကို ေနေရာင္ျခည္တြင္ တိုက္ရိုက္ ၇၀° မွ ၇၅° ဆဲလ္စီယပ္ထိ အပူေပးရန္ လုံေလာက္ေသာ ေနေရာင္ျခည္ ႏွင္႔ အခ်ိန္ ျဖစ္ပါသည္။
  • ဒုတိယအခ်က္မွာ ေနေရာင္တြင္ပါဝင္သည္႔ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ (UV-A) ျဖစ္ပါသည္။
  • ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ (UV-A) သည္ ေရတြင္ပါဝင္ေသာ လူကိုအႏၱရယ္ေပးႏိုင္ေသာ ပိုးမႊား (pathogens) မ်ားကို ေသေစႏိုင္ေသာ စြမ္းအားရွိသည္။
  • ဒုတိယအဆင္႔အေနျဖင္႔ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ (UV-A)သည္ ေရတြင္ပါဝင္ေသာ ေအာက္စီဂ်င္ကို ဓါတ္ျပဳျပီး တုံ႕ျပန္မႈေကာင္းေသာ ေအာက္စီဂ်င္ဓါတ္ေပါင္း (oxygen free radicals and hydrogen peroxides)ကို ထြက္ေပၚေစပါသည္၊ ထို ေအာက္စီဂ်င္ဓါတ္ေပါင္းေမာ္လီက်ဴးမ်ားသည္ သက္ရွိဆဲမ်ား၏ ျဖစ္တည္မႈကို ဟန္႔တားႏိုင္ျပီး လူကိုအႏၱရယ္ေပးႏိုင္ေသာ ပိုးမႊား (pathogens) မ်ားကို ပ်က္စီးႏိုင္ေသာစြမ္းအားကို ေထာက္ပံ႔ေပးပါသည္။

၂.၃ SODIS ၏ အက်ိဳးေက်းဇူးမ်ား

  • ေသာက္သုံးေရ၏ ေရာဂါပိုးမႊားပါဝင္မႈကို မရွိသေလာက္   ျဖစ္ေအာင္ ဖယ္ရွားပယ္သတ္ေပးႏိုင္ျပီး    အရည္အေသြးကို           ျမွင္႔တင္ေပးႏိုင္ျခင္း
  • ေရ၏အရသာကို မေျပာင္းလဲေစျခင္း
  • တႏိုင္တပိုင္အိမ္သုံးအျဖစ္ လြယ္ကူစြာေဆာင္ရြက္ႏိုင္ျခင္း
  • အလြယ္တကူရရွိေသာ အိမ္သုံးပစၥည္းမ်ားျဖင္႔ ျပဳလုပ္ႏိုင္ျခင္း
  • သဘာဝပါတ္ဝန္းက်င္ႏွင္႔ သဟဇာတျဖစ္ျခင္း
  • ကုန္က်စရိတ္မရွိသေလာက္နည္းပါးျခင္း

2015-08-16_232608

ပုံ-၂ ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ ေရာဂါပိုးမႊားသတ္ျခင္း

၂.၄ SODIS အတြက္လိုအပ္ေသာ ပစၥည္းမ်ား

အေျခခံနည္းလမ္းမွာ မယုံႏိုင္ေအာင္ရွင္းလင္းျပီး မထင္မွတ္ေအာင္ အက်ိဳးေက်းဇူးမွာ မ်ားျပားပါသည္၊ လိုအပ္ေသာ ပစၥည္းမ်ားမွာ –

  • ၾကည္လင္ေသာေရ၊ ၃၀ NTU ရွိေရ (Nephelometric Turbidity Units – ေရ၏ၾကည္လင္မႈကို တိုင္းတာေသာယူနစ္)
  • ၾကည္လင္ေသာေရသန္႔ဘူးအခြံ (PolyEthylene Terephtalate or PET) (ျမင္ေတြ႔ေနက် ၁ လီတာ ဝင္ေရသန္႔ဘူး အၾကည္)
  • ေတာက္ပေသာ ေနေရာင္ျခည္ တို႔သာျဖစ္သည္။

၂.၅ သန္႔စင္လိုေသာေရအမ်ိဳးအစား(သို႔)ၾကည္လင္ေသာေရ

သန္႔စင္လိုေသာေရမွာ ၾကည္လင္ေသာေရ ျဖစ္ရန္လိုပါသည္၊ ေရေနာက္မ်ား ျဖစ္ပါက အပိုင္း(၁) တြင္ေဖၚျပခဲ႔ေသာ ေျမဆြဲအားျဖင္႔ေရစစ္ျခင္း၊ ဇီဝသဲေရစစ္( Biosand Filter) စသည္႔ နည္းလမ္းတစ္မ်ိဳးမ်ိဳးျဖင္႔ ဦးစြာ စစ္ရန္လုိပါသည္၊ ေရၾကည္လင္ေနမွျဖင္႔ စစ္ရန္မလိုဟု ယူဆႏိုင္ပါသည္၊ ေရအျမင္အားျဖင္႔ ၾကည္လင္ေနေသာလည္း ေရအရင္းအျမစ္ မသန္႔ရွင္းလ်င္ မျမင္ႏိုင္ေသာ ပိုးမႊားမ်ား ပါရွိႏိုင္ပါသည္။

ေနာက္ေနေသာ္ေရသည္ အနယ္မ်ား၊အမႈံအမႊားမ်ား၊ ေအာ္ဂဲနစ္ဓါတ္ေပါင္းမ်ား ေရတြင္ပါဝင္ေနျခင္းေၾကာင္႔ ျဖစ္ပါသည္၊ သဘာဝအားျဖင္႔ ေနာက္ေနေသာေရသည္ က်န္းမာေရးကို တိုက္ရိုက္ မထိခိုက္ေစပါ၊ သို႔ေသာ္ အနယ္မ်ား၊ အမႈံအမႊားမ်ား သည္ ေရတြင္ေပ်ာ္ေသာ ေရာဂါပိုးမႊားမ်ား၏ ခိုေအာင္းရာျဖစ္သျဖင္႔ ေနာက္က်ိေသာေရ သည္ ေရာဂါပိုးမႊားကို ပိုမိုအားေပးျခင္းပါသည္။

ဒုတိယအခ်က္အေနျဖင္႔ ေနာက္က်ိေသာေရသည္ ေနေရာင္ျဖတ္သန္းမႈႏွင္႔ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ဓါတ္ျပဳမႈကို အေႏွာင္႔အယွက္ေပးသျဖင္႔ ေရာဂါပိုးမႊားဖယ္ရွားရာတြင္ ထိေရာက္မႈမရွိျခင္း ေၾကာင္႔တတ္ႏိုင္သေရြ႕ ၾကည္လင္ေသာေရကို သာ SODIS နည္းလမ္းတြင္ အသုံးျပဳရန္ ျဖစ္ပါသည္။

ေရ၏ၾကည္လင္မႈကို အဲန္တီယူ NTU (Nephelometric Turbidity Units) ျဖင္႔တိုင္းတာႏိုင္ပါသည္၊

turbidity_chart_2

ပုံ-၃ ေရ၏ၾကည္လင္မႈကို အဲန္တီယူျဖင္႔ နမူနာျပပုံ

ေရာၾကည္လင္မႈကိုတိုင္းတာရန္အတြက္ –

  • စမ္းသတ္မႈကို အိမ္အတြင္း ပုံမွန္အလင္းေရာင္ တြင္သာ လုပ္ပါ၊ ေနေရာင္ေအာက္တြင္ မလုပ္ပါႏွင္႔။
  • ၾကည္လင္ေသာ ၾကည္လင္ေသာေရသန္႔ဘူးအခြံ(သို႔) ဖန္ပုလင္းအလြတ္တစ္လုံး ထဲတြင္ သန္႔စင္လိုေသာ ေရကို အျပည္႔နီးပါျဖည္႔ပါ။
  • ပုံ-၄ တြင္ရွိေသာ လိုဂိုကို ပရင္႔ထုတ္၍ ပုလင္းေအာက္ေျခတြင္ ထားပါ။
  • ပုံ-၅ အတိုင္း ေရပုလင္းအေပၚမွ ေအာက္ေျခ စာရြက္ကိုၾကည္႔ပါ။
  • ေရပုလင္းအေပၚမွ ေအာက္ေျခ စာရြက္ကိုၾကည္႔ပါ။ ေရစက္ႏွင္႔ လိုဂိုမွ ေနေရာင္ျဖာထြက္ေနေသာ လိုင္းစင္းမ်ားကိုု ဖတ္၍ရပါက ေရ၏ၾကည္လင္မႈသည္ ၂၀ အဲန္တီယူ ေအာက္တြင္ရွိျပီး ရွိျပီး SODIS နည္းလမ္းကို အသုံးျပဳႏိုင္သည္။
  • “sOdis” စာသားကို ဖတ္၍ရပါက ေရ၏ၾကည္လင္မႈသည္ ၃၀ အဲန္တီယူ ရွိျပီး SODIS နည္းလမ္းကို အသုံးျပဳႏိုင္သည္။
  • “sOdis” စာသားကို ဖတ္၍မရပါက ေရ၏ၾကည္လင္မႈသည္ ၃၀ အဲန္တီယူ ေက်ာ္လြန္ေနျပီး SODIS နည္းလမ္းကို အသုံးမျပဳႏိုင္ပါ၊ ေရကို ဦးစြာစစ္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။

SODIS-2

ပုံ-၄ ေရၾကည္လင္မႈတိုင္းရန္ လိုဂို

test-turbidity

ပုံ-၅ ေရၾကည္လင္မႈတိုင္းေနပုံ

၂.၆ ေရထည္႔ရန္ပုလင္း(သို႔) ေရသန္႔ဘူးအၾကည္

  • ဒုတိယအေနျဖင္႔ အသုံးျပဳမည္႔ ပုလင္းသည္ ၾကည္လင္ေသာေရသန္႔ဘူးအခြံ (PolyEthylene Terephtalate or PET ပလတ္စတစ္ကို အသုံးျပဳေသာေရသန္႔ပုလင္းခြံ၊ ျမင္ေတြ႔ေနက် ၁ လီတာ ဝင္ေရသန္႔ဘူး အၾကည္) ကိုလြယ္ကူစြာအသုံးျပဳႏိင္ပါသည္။

SODIS-3

ပုံ-၆ PET ျဖင္႔ျပဳလုပ္ထားေသာ ေရသန္႕ဘူးအၾကည္

  • အျခားပလတ္စတစ္၊ ပီဗီြစီ (PVC) စေသာပုလင္းမ်ားကို မသုံးသင္႔ပါ၊ ျမန္မာျပည္ရွိ ေရသန္႔ဗူးအၾကည္ အမ်ားစုမွာ ပီအီးတီ(PET) ျဖင္႔သာျပဳလုပ္ထားပါသည္၊ မေသခ်ာလ်င္ ပုလင္းဖင္တြင္ ပီအီးတီ(PET) အမွတ္တံဆိတ္ ပါမပါ ပုံ-၇ အတိုင္း စစ္ေဆးႏိုင္ပါသည္။

SODIS-4

ပုံ-၇ PET လိုဂို ႏွင္ ေရသန္႔ဘူးေအာက္ေျခရွိ PET တံဆိတ္

  • ဖန္ပုလင္းမ်ားသည္ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ျဖတ္သန္းႏုိင္မႈ နည္းေသာေၾကာင္႔ (ပုံမွန္ေဖါက္ထြင္းျမင္ရေသာ ၂ မီလီမီတာအထူ ျပတင္းေပါက္မွန္သည္ပင္လ်င္ ခရန္းလြန္ေရာင္ျခည္ကို ရာႏႈံးျပည္႔ တားဆီးႏိုင္ပါသည္) SODIS နည္းလမ္းတြင္ အသုံးျပဳရန္ မသင္႔ေတာ္ပါ၊ အျခား သလင္း စေသာဖန္ပုလင္းပါးမ်ား (Pyrex,Corex, Vycor, Quartz) ရွိေသာ္လည္ အလြယ္တကူမရရွိႏိုင္ေသာေၾကာင္႔ မညႊန္းလိုပါ။
  • ၾကည္လင္ေသာပုလင္းခြံကိုသာ သုံးပါ၊ ျခစ္ရာအစင္းမ်ားပါေသာ ပုလင္းခြံ၊ မဲညစ္ပါတ္ေသာ ပုလင္းခြံမ်ားကို မသုံးပါႏွင္႔၊ ျဖစ္ႏိုင္သေရြ႕ အျဖဴေရာင္ပုလင္းခြံကိုသာ သုံးပါ။
  • ပုံးၾကီးမ်ား၊ပုလင္းၾကီးမ်ား ကို မသုံးပါႏွင္႔၊ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္သည္ ေရထု ၁၀ စင္တီမီတာ (၄ လက္မ) ထက္ထူပါက ေရာင္ျခည္ျဖတ္သန္းႏိုင္မႈ ၅၀% ထိက်ဆင္းသြားပါသည္၊ ထို႔ေၾကာင္႔ ပုံမွန္ေရသန္႔ဘူး မ်ားသည္ အသင္႔ေတာ္ဆုံးျဖစ္ပါသည္။

SODIS-5

ပုံ-၈ မွန္ကန္ေသာပုလင္းႏွင္႔အရြယ္အစား

 (၃) ေနေရာင္ျဖင္႔ေရကိုပိုးသတ္ျခင္း (SODIS) ကို အသုံးျပဳပုံ

နည္းလမ္းမွာ အလြန္ရွင္းသည္၊ ေရကိုပုလင္းထဲထည္႔ျပီး ေနလွန္းရန္သာျဖစ္သည္။

၁) ေနေရာင္ႏွင္႔ရာသီဥတု အေျခအေနကိုၾကည္႔ပါ၊ ေနသာရန္၊ေနပူရန္ လိုသည္။

၂) ပုလင္းကို ပထမဆုံးအခ်ိန္အသုံးျပဳလ်င္ ဆပ္ျပာျဖင္႔ အတြင္းအျပင္ ေသခ်ာေဆးပါ။

SODIS-6

၃) ေရကို ပုလင္း၏ ၃/၄ ပုံျဖည္႔ပါ။

SODIS-7

၄) ေရပုလင္းကို ၂၀ စကၠန္႔ လႈပ္ေပးပါ။

SODIS-8

၅) ေရျပည္႔ေအာင္ျဖည္႔ျပီး ပုလင္းဖုံးကိုလုံေအာင္ ပိတ္ပါ။

SODIS-9

၆) ပုလင္းကို ေနေရာင္ေန႔တစ္ဝက္ခန္႔ရေသာေနရာတြင္ အနည္းဆုံး ၆ နာရီၾကာေအာင္ ေနလွန္းပါ၊ အိမ္တံစက္ျမိတ္၊ သြတ္မိုးစြန္း၊ တလင္းျပင္မ်ားသည္ အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။

ခန္႔မွန္းေနလွန္းရန္အခ်ိန္ကို ဇယား-၁ တြင္ၾကည္႔ပါ။

SODIS-10

၇) ေနလွန္းျပီးေရကို စိတ္ခ်စြာေသာက္သုံးႏိုင္ပါသည္။

SODIS-11

  • ေနက်က္က်က္ေတာက္ပူ၍ ေနေရာင္အာက္တြင္ ေရအပူခ်ိန္ ၅၀° စင္တီဂရိတ္ ရွိလ်င္ ၁ နာရီ သာ ေနျပရန္လိုသည္။
  • ေကာင္းကင္၏ တစ္ဝက္တိမ္ရွိလ်င္၊ ၅၀% ေနသာလ်င္ ၆ နာရီ ေနျပရန္လိုသည္။
  • ေကာင္းကင္၏ တစ္ဝက္ေက်ာ္တိမ္ထူလ်င္၊ ၅၀% ႏွင္႔ေအာက္သာ ေနသာလ်င္ ၂ ရက္ဆက္ ေနျပရန္လိုသည္။
  • မိုးဆက္တိုက္ရြာလ်င္ ေနေရာင္ေကာင္းစြာမရလ်င္ မိုးေရခံသုံးျခင္း၊ က်ိဳခ်က္ျခင္း၊ ေဆးခတ္ျခင္း နည္းလမ္းမ်ားကို သာလ်င္ အသုံးျပဳပါ။
  • အခ်ိန္ပို၍ ေနျပျခင္းသည္ ျပသာနာမရွိ၊ မလုံေလာက္ျခင္းသာလ်င္ ျပသာနာရွိသည္။

ဇယား-၁ ရာသီဥတုႏွင္႔ေနေရာင္ျခည္ျပရန္အခ်ိန္၃.၁ ေနေရာင္ျခည္ႏွင္႔ပိုးသတ္ျခင္းအတြက္ေဆာင္ရန္ေရွာင္ရန္မ်ား

SODIS_12

  • ေရ ၃/၄ ပုံသာျဖည္႔ျပီး ပုလင္းကိုလႈပ္ျခင္းသည္ ေရႏွင္႔ေအာက္စီဂ်င္ ဓါတ္ျပဳျခင္းကို အားေပးရန္ျဖစ္သည္။
  • လႈပ္ျပီးလ်င္ ေရအျပည္႔ျဖည္႔ပါ၊ ပုလင္းထဲတြင္ေလ မက်န္ပါေစႏွင္႔၊ ပုလင္းထဲရွိေလပူေပါင္းမ်ား၊ အပူရွိန္ေၾကာင္႔ ျဖစ္လာေသာ ေရေငြ႔မ်ားသည္ ေနေရာင္ျခည္ျဖတ္သန္းႏိုင္မႈ ကို အေႏွာက္အယွက္ ျဖစ္ေစပါသည္။
  • ေရေနာက္က်ိေလ စြမ္းေဆာင္ရည္ (ပိုးမႊားသတ္ႏိုင္စြမ္း) က်ဆင္းေလျဖစ္သည္။
  • SODIS ၏ စြမ္းေဆာင္ရည္သည္ ေနေရာင္ျခည္ေပၚတြင္ မ်ားစြာမူတည္သည္၊ ေနပူေလ ေကာင္းေလ ျဖစ္သည္။
  • အေရာင္ပါေသာပုလင္း၊ အစင္းမ်ားစြာထင္၊ ညစ္ေပသြားေသာ ေဆးေၾကာမရေတာ႔ေသာ ပုလင္းမ်ားအား ဆက္လက္မသုံးပါႏွင္႔။
  • ပုလင္းၾကီးတိုင္းမေကာင္းပါ၊ သက္သာလို၍ ပုလင္းၾကီးမ်ားကို မသုံးပါႏွင္႔၊ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ထိေရာက္မႈ သည္ ေရထု ၄” ခန္႔ထိသာထိေရာက္မႈရွိ၍ ပုလင္းၾကီးလ်င္ ပိုးမႊားမ်ား အားလုံးေသမည္မဟုတ္ပါ။
  • ပုလင္းကို ေထာင္၍ ေနမလွန္းပါႏွင္႔။

bottle-wroung2

ပုံ-၉ SODIS ကိုု စြမ္းေဆာင္ရည္က်ဆင္းေစေသာ အခ်က္မ်ား

  • ၾကည္လင္ေသာေရသည္ ပိုးမႊားသတ္ႏိုင္ေျခ အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။
  • ပုလင္းကိုေနေရာင္ျခည္ႏွင္႔တိုက္ရုိက္ေတြ႕ေသာ ဧရိယာမ်ားမ်ားရေအာင္ ေနေရာင္ဖက္သို႔ ေစာင္း၍ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေရျပင္ညီေသာ္လည္းေကာင္း ထားပါ၊
  • ပုလင္းကို အရိပ္မက်ေအာင္ထားပါ။
  • သြတ္ျပားကဲ႔သို႔ေသာ အေရာင္ျပန္သည္႔ ပစၥည္းကို ပုလင္းေအာက္တြင္ခံထားပါ၊ အေရာင္ျပန္စကၠဴမ်ားကို ေရာင္ျပန္ခြက္မ်ား ျပဳလုပ္၍ ပုလင္းကို အထဲတြင္ထားပါ၊ ေနေရာင္ျခည္ဓါတ္ႏွင္႔ အပူခ်ိန္ ပိုမိုရရွိျခင္းသည္ ပိုးသတ္စြမ္းေဆာင္ရည္ ကို တိုးတက္ေစပါသည္။
  • ေရပူေန၍ ခ်က္ခ်င္းမေသာက္ႏိုင္လ်င္ သန္႔ရွင္းေသာအိုး၊ခြက္တြင္ တစ္ည အေအးခံျပီးေသာက္ႏိုင္ပါသည္။
  • အေရးေပၚအေျခအေနျဖစ္၍ ပုလင္းမရႏိုင္လ်င္ ပလပ္စတစ္အိတ္ အၾကည္မ်ားကိုလည္း အသုံးျပဳႏိုင္ ပါသည္၊ အိတ္အထူကို ၄ လက္မ ထက္မေက်ာ္ေအာင္ ေရအိတ္ကို အျပားလိုက္ခ်ပါ။
  • ေနရာင္ျခည္မရလ်င္ မိုးေရကဲ႔သို႔ေသာ ေရအရင္းအျမစ္ကိုသာ စုေဆာင္း၍သုံးပါ။

 

ပုံ-၁၀ SODIS ကို ပိုမိုစြမ္းေဆာင္ရည္ေကာင္းမြန္ေစေသာ အခ်က္မ်ား

bottle-correct2

(၄) ေနေရာင္ျဖင္႔ေရကိုပိုးသတ္ျခင္း (SODIS)၏ ရလာဒ္မ်ား

  • ေနေရာင္ႏွင္႔ အပူရိွန္သည္ အဓိကအက်ဆုံးျဖစ္ျပီး ေနရာေဒသႏွင္႔ ပါတ္ဝန္းက်င္အေျခအေနအရ ရလာဒ္ အေျပာင္းအလဲရွိႏိုင္ေသာ္လည္း ျမန္မာျပည္ အလယ္ပိုင္းေဒသမ်ားသည္ ဤနည္းလမ္းႏွင္႔အထူး သင္႔ေတာ္ပါသည္။
  • ေနေရာင္ျခည္သည္ အပူရွိန္ထက္ အေရးပါသည္၊ ရာသီဥတုေအး၍ ေလတိုက္ခတ္ေနေသာ တရုတ္ႏွင္႔ ဘိုလီးဗီးယား ေတာင္ေပၚေဒသမ်ားတြင္ စမ္းသတ္ခဲ႔ရာ ေနေရာင္ျခည္ရလ်င္ အပူပိုင္းေဒသမ်ားအလားတူ ပင္ အသုံးျပဳႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိထားပါသည္။
  • ျမန္မာျပည္၏ ေဒသအားလုံးနီးပါးသည္ တစ္ရက္လ်င္ ၅ နာရီ ပ်မ္းမွ် ေနေရာင္ျခည္ရရွိသည္၊ ပ်မ္းမွ် ၁ ရက္စာ(၅ နာရီ )အတြက္ ၁ m2 ဧရိယာအတြက္ ေနေရာင္မွ ပါဝါရရွိမႈသည္ ၂.၃~၅ ကီလုိဝပ္ ျဖစ္ပါသည္၊ SODIS အတြက္ ေနေရာင္ျခည္လိုအပ္မႈမွာ ၁ m2 ဧရိယာတြင္ ၆ နာရီအတြက္ ၅၀၀ ဝပ္ ျဖစ္၍ ေျမာက္ပိုင္းစြန္း ေဒသမ်ားမွ လြဲ၍ ေနရာေဒသ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားတြင္ အသုံးျပဳႏိုင္မည္ဟု ယူဆပါသည္။

SODIS_roof

MGES2015-Myanmar-Monthly-Solar-Radiation

ပုံ-၁၁ လအလိုက္ေနေရာင္ျခည္ရရိွမႈႏွင္႔စြမ္းအင္ထြက္ရွိႏိုင္ေျခ ( from MGES)

  • အေရာင္ပါေသာေရ (သို႕) အေရာင္ပါေသာပုလင္းသည္ ေနေရာင္ျပခ်ိန္ ပိုမို၍ ေပးရန္လိုအပ္သည္။
  • ၁၉၉၁ မွ ၂၀၀၁ အတြင္း ပီရူး၊ ဘိုလီးဗီးယား၊ ဟြန္ဒူးရပ္၊ အီေကြေဒါ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ေရနမူနာ ၁၁၇ ၾကိမ္ ယူခဲ႔ျပီး လက္ေတြ႔စမ္းသတ္ခ်က္မ်ားအရ ဤနည္းလမ္းျဖင္႔ ပိုးမႊားဖယ္ရွားႏိုင္မႈစြမ္းေဆာင္ရည္မွာ ၉၉.၉% ျဖစ္ပါသည္။
  • ပိုးသတ္ရာတြင္ သုံးေသာပုလင္းသာမက ေသာက္သုံးေသာ၊ သိုေလွာင္ေသာ ပုံး၊ ခြက္မ်ားပါ ပိုးမႊားသန္႔ရွင္း မွသာ အေကာင္းဆုံး ေရသန္႕ကို ရပါမည္၊ စမ္းသတ္ခ်က္အခ်ိဳ႕တြင္ ေရကို ေရႊ႕ေျပာင္း သိုေလွာင္လ်င္ ပိုးမႊားပါဝင္မႈ ပိုမိုျမင္႔တက္လာသည္ကို ေတြ႕ရွိရသည္။
  • ပုလင္းဖုံးႏွင္႔ အရစ္မ်ား ညစ္ေပေနလ်င္ ပိုးမႊားပါဝင္မႈကို ျမင္႔တက္ေစသျဖင္႔ ေသခ်ာေဆးေၾကာေပးရန္ လိုအပ္သည္။

ေရ၏အရည္အေသြး ပိုးမႊားပါဝင္မႈကို တိုင္းတာရာတြင္ ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း (Fecal Coliform Test) သည္ အေရးပါျပီး အလြယ္တကူ စမ္းသတ္ႏိုင္ေသာ နည္းျဖစ္ပါသည္၊ ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း (Fecal Coliform) ဆိုသည္မွာ လူ၊တိရစာၦန္ တို႕၏ အစာေဟာင္း လမ္းေၾကာင္းတြင္ ခိုေအာင္းေလ႔ရွိသည္ ဘက္တီးရီးယား ပိုးမႊားတစ္မ်ိဳးျဖစ္ျပီး ပုံမွန္အားျဖင္႔ လူတို႕ကို ဒုကၡေပးေလ႔ မရွိပါ၊ သို႔ေသာ္ ေရတြင္ Fecal Coliform ပါဝင္မႈ သည္ အျခားေရာဂါပိုးမႊားပါ ရွင္သန္ႏိုင္ေျခႏွင္႔ တိုက္ရိုက္အခ်ိဳးက်ပါသည္၊ အျခား ေရာဂါပိုးမႊားမ်ားကို စမ္းသတ္ျခင္းမွာ ပိုမိုရႈတ္ေထြးသျဖင္႔ ေရတြင္ပိုးမႊားပါဝင္မႈပမာဏကို ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း အေရအတြက္ျဖင္႔ တိုင္းတာျခင္း ျဖစ္ပါသည္၊ တနည္းအားျဖင္႔ ေရတြင္ Fecal Coliform မ်ားလ်င္ အျခား အီကိုလိုင္၊ ဝမ္းကိုက္ပိုး၊ အသည္းေရာဂါပိုး စသည္႔ ေရာဂါပိုးမႊားမ်ား ပါဝင္ႏႈံး မ်ားျပီး ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း နည္းလ်င္ ယင္း ေရာဂါပိုးမႊားမ်ား နည္း သည္ဟု မွတ္ယူႏိုင္ပါသည္။

ဇယား-၂ တြင္ ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ၾကီး(WHO)၏ ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္းပမာဏ သတ္မွတ္ခ်က္ကို ေတြ႕ႏိုင္ပါသည္၊ ပုံ-ထ မွာ မသန္႔စင္ရသးေသာေရကို ၄၄° စင္တီဂရိတ္ ေနေရာင္ေအာက္တြင္ ထားျပီး ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း ပမာဏ ကို ေရတြက္ထားေသာ ပုံုျဖစ္ပါသည္။

ဇယား-၂ ေရတြင္ပါဝင္ေသာ ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း ႏွင္႔ အႏၱရယ္ရွိမႈ အေျခအေန

၁၀၀ မီလီလီတာတြင္ ပါဝင္ေသာ ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း အေရအတြက္ (Nos of Fecal Coliform per 100 ml) အဆင္႔သတ္မွတ္ခ်က္
ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ၾကီး(WHO)၏ ေသာက္ေရသန္႕ သတ္မွတ္ခ်က္
၁ မွ ၁၀ ေရတြင္ပိုးမႊားပါဝင္မႈအႏၱရယ္ နည္းပါး
၁၀ မွ ၁၀၀ ေရတြင္ပိုးမႊားပါဝင္မႈအႏၱရယ္ အလယ္အလတ္
၁၀၀ မွ ၁၀၀၀ ေရတြင္ပိုးမႊားပါဝင္မႈအႏၱရယ္ ျမင္႔မား
၁၀၀၀ အထက္ အႏၱရယ္အလြန္ရွိ

ပုံ-၁၂ ေနေရာင္ျခည္ျပခ်ိန္ ႏွင္႔ ဖီကယ္ကိုလီေဖာင္း ပမာဏ

SODIS-13

ေအာက္ပါဇယား-၃ တြင္ သန္႔စင္လိုသည္႔ေရအား ၄၀ံ ေနေရာင္ျခည္တြင္ ၆ နာရီထားျပီး ပိုးမႊားကင္းစင္မႈ အေျခအေနကို ေတြ႕ႏိုင္ပါသည္၊

ဇယား-၃ ပိုးမႊားမ်ားႏွင္႔ ဖယ္ရွားႏိုင္သည္႔ အေျခအေန

ေရာဂါပိုးမႊားမ်ား(Pathogen ) ေရာဂါသက္ေရာက္မႈ (Illness) ၄၀ံ ေနေရာင္ျခည္တြင္ ၆ နာရီထားျပီး ပိုးမႊားကင္းစင္မႈ အေျခအေန
(Reduction trough SODIS 6h, 40°C)
ဘက္တီးယီးယား (Bacteria)
E. coli Indicator for Water Quality & Entetritis > 99.999%
> ၉၉.၉၉၉%
Y. enterocolitica Diarrhoea
C. jejuni Diarrhoea
S. typhi Typhoid
S. typhi Typhoid
S. typhi Typhoid
Sh. Flexneri Dysentery
V. cholerae Cholera
ေရာဂါပိုးမႊား (Viruses)    
Rotavirus Diarrhoea, Dysentry 99.9 – 99.99%
၉၉.၉~၉၉.၉၉%
Polio Virus Polio 99.9 – 99.99%
၉၉.၉~၉၉.၉၉%
Hepatitis Virus Hepatitis  Reports of cases of SODIS users
Protozoa    
Giardia spp. Giardiasis Cystes  rendered noninfective
Cryptosporidium spp. Cryptosporidiasis Cystes rendered noninfective only after >10h exposure
Amoeba spp. Amoebiasis 1h above 50°C inactivates cysts

(၅) ေနေရာင္ျဖင္႔ေရကိုပိုးသတ္ျခင္း (SODIS)၏ အားနည္းခ်က္မ်ား

၁) ေနေရာင္ျခည္ ေကာင္းစြာမရလ်င္ အလုပ္မလုပ္ျခင္း၊ (ရာသီဥတုအေျပာင္းအလဲျမန္ေသာ ေဒသမ်ားတြင္ နည္းလမ္းတစ္ခုထဲ အသုံးမျပဳႏိုင္ပါ)

၂) စစ္မည္႔ေရသည္ ေကာင္းစြာေဖါက္ထြင္းျမင္ရသည္႔ ေရၾကည္ရန္လိုအပ္သည္၊ အနယ္မ်ားေသာ ေနာက္က်ိေသာေရမ်ားတြင္ ေကာင္းစြာအလုပ္မလုပ္ပါ။

၃) ေရတြင္ေပ်ာ္ဝင္ေနေသာ ဓါတုပစၥည္းမ်ားကို မဖယ္ရွားႏိုင္ပါ။

၄) တစ္ပုလင္းခ်င္းသာ သန္႔စင္ရသျဖင္႔ တစ္ႏိုင္တစ္ပိုင္သာ အသုံးခ်ႏိုင္ျပီး အေျမာက္အမ်ား သန္႕စင္ျခင္းအတြက္ အသုံးမခ်ႏိုင္ပါ။

(၆) အၾကံျပဳခ်က္

ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ ေသာက္သုံးေရကို ပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း (Solar Water Disinfection) သည္ လြယ္ကူသေလာက္ အလြန္ထိေရာက္သည္႔ နည္းလမ္းျဖစ္ပါသည္၊ ကုန္က်စရိတ္လည္း မရွိသေလာက္နီးပါးျဖစ္ကာ ျမန္မာႏိုင္ငံ ရာသီဥတု အေျခအေန ႏွင္႔လည္း ကိုက္ညီလွပါသည္။ အပိုင္း(၁) တြင္ေဖၚျပခဲ႔ေသာ ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter) ႏွင္႔တြဲဆက္ အသုံးခ်ႏိုင္ျပီး ရပ္ရြာ တႏိုင္တပိုင္စီမံကိန္းမ်ားအျဖစ္ အေကာင္အထည္ေဖၚႏိုင္ေအာင္ ရပ္ရြာအေျချပဳ အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၊ NGO, NPO မ်ား မွ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ခဲ႔လ်င္ မိုးနည္းေရရွားေဒသမ်ားတြင္သာမက သဘာဝေဘး အႏၱရာယ္ က်ေရာက္ရာ ေဒသမ်ားတြင္ပင္ ေသာက္သုံးေရ အခက္အခဲ ေျပလည္ႏိုင္ပါသည္။

အပိုဆုအေနျဖင္႔ အာဖရိကကဲ႔သို႔ေဒသမ်ားတြင္ပင္ သန္႔စင္ေသာေရ ရရွိလာျပီးေနာက္ လက္ေဆးျခင္း (Hand Washing) ကဲ႔သို႔ စီမံကိန္းမ်ားကိုပင္ ခ်ိတ္ဆက္ေဆာင္ရြက္လာႏိုင္ျပီး လူထုက်န္းမာေရးအဆင္႔ ျမွင္႔တင္ လာႏိုင္သည္႔ သာဓကမ်ား ရွိပါသည္။

လက္ေတြ႔အသုံးခ်ေနသူ တည္ေဆာက္သူမ်ားမွလည္း မိမိတို႔၏ ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ား ကို ျပန္လည္မွ်ေဝ ၾကပါရန္ႏွင္႔ နားလည္တတ္ကၽြမ္းသူမ်ား၊ ေလ႔လာသူမ်ားမွ နည္းလမ္းမ်ားကို အၾကံျပဳျပသရွင္းလင္းေပးၾကပါရန္၊ တကၠသိုလ္ေကာလိတ္မ်ားမွ ေက်ာင္းသား/သူမ်ား၊ Researcher မ်ားအေနႏွင္႔လည္း Field တစ္ခုအေနႏွင္႔ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ပါရန္ (မူရင္းနည္းပညာမွာ လက္ဘႏြန္ တကၠသိုလ္တစ္ခု၏ research ျဖစ္ပါသည္)  ေမတၱာရပ္ခံလိုပါသည္။

ဥကၠာ

oakkar7.wordpress.com

Credited to –

  • All data, documents, photos and images owners which used in this document
  • Original developer, researcher, owners and organization who developed, shared, adapted,  referenced for this document

ဤလမ္းညႊန္အား Download ရယူရန္

ေနေရာင္ျခည္ျဖင္႔ေရကိုပိုးမႊားသန္႔စင္ျခင္း(SODIS_Myanmarv1.1)

Document Version Revision Date Revised By
1.1 17 August 2015 Oak Kar

(၇) ကိုးကားစာရင္း

မူရင္းနည္းပညာလမ္းညႊန္၊ လက္စြဲမ်ား Download ရယူရန္

  • SODIS လမ္းညႊန္ (SODIS manual )

https://drive.google.com/file/d/0B-oBd9HKASuSbzdpZDg1QnZ3WFE/view?usp=sharing

  • SODIS သင္တန္းလက္စဲြ (SODIS Training Manual )

https://drive.google.com/file/d/0B-oBd9HKASuSd1BlazVlTFFXenM/view?usp=sharing

  • SODIS ပန္းဖလက္ (SODIS flyer )

https://drive.google.com/file/d/0B-oBd9HKASuSQ0FnNU82ZDI1dFE/view?usp=sharing

  • SODIS ပိုစတာ (SODIS Poster )

https://drive.google.com/file/d/0B-oBd9HKASuSUllybmJOZ3gxRWs/view?usp=sharing

  • SODIS ႏွင္႔ ေရၾကည္လင္မႈ ဆက္သြယ္ခ်က္ (SODIS and Turbidity Depth)

https://drive.google.com/file/d/0B-oBd9HKASuSM1RYOGwzS1cyT1U/view?usp=sharing

  • ေရၾကည္လင္မႈတိုင္းတာျခင္း (Turbidity test tube)

https://drive.google.com/file/d/0B-oBd9HKASuSSWFQYVRsWHBySXc/view?usp=sharing

 

http://www.eawag.ch/en/department/sandec/

 

https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_water_disinfection

https://en.wikipedia.org/wiki/Fecal_coliform

http://www.clemson.edu/extension/natural_resources/water/publications/fecal_coliform.html

http://www.sodis.ch/about/eawag/index_EN

http://mges2015-solar.confexhub.com/

 

 

 

 

 

 

 

Appendix -A

မူရင္းလိုင္စင္

www.sodis.ch

 

 

 

Copyright © by SANDEC (Water & Sanitation in Developing Countries) at

EAWAG (Swiss Federal Institute for Environmental Science and Technology)

P.O.Box 611, Ueberlandstr.133

CH-8600 Duebendorf

Switzerland

tel: +41- 1- 823 5286

fax:+41- 1- 823 5399

Permission is granted for reproduction of this material, in whole or part,

for education, scientific or development related purposes except for those

involving commercial sale, provided that

– full citation of the source is given

– written request is submitted to SANDEC

ISBN Nr.: 3-906484-24-6

Distributor: Swiss Centre for Development Cooperation in Technology

and Management (SKAT)

CH- 9000 St. Gallen

Switzerland

email: info@skat.ch

fax: +41- 71- 228 5455

tel: +41- 71- 228 5454

or

Intermediate Technology Development Group Publishing (ITDG)

103-105 Southampton Row

London WC1B4HH

England

email: orders@itpubs.org.uk

 

This guide has been written by Regula Meierhofer and Martin Wegelin, in close collaboration with Xiomara del Rosario Torres, Bruno Gremion, Alvaro Mercado, Daniel Mäusezahl, Michael Hobbins, Stephan Indergand-Echeverria, Beat Grimm and Christina Aristanti

တႏိုင္တပိုင္ေရသန္႔စင္ျခင္း-၁ (ဇီဝသဲေရစစ္)

ဤလမ္းညႊန္အား Download ရယူရန္ Biosand Filter in Myanmar v1,1 download link

Biosand_Myanmar_cover

နိဒါန္း

ေရအသက္ တစ္မနက္ဟုဆိုရိုးရွိပါသည္၊ ျပီးခဲ႕သည္႔ေႏြက ျပင္းထန္လွေသာ အပူခ်ိန္ေၾကာင္႔ ျမန္မာျပည္ တနံတလ်ား ေသာက္သုံးေရျပတ္လတ္မႈမ်ား ၾကဳံခဲ႔ရပါသည္၊ ျပသာနာမ်ား မေျပလည္ခင္မွာပင္ ႏိုင္ငံတလ်ား မၾကဳံဖူးေအာင္ ေရလႊမ္းမိုးမႈ ဒါဏ္ ခံၾကရျပန္သည္၊ သဘာဝတရားကား က်ီစယ္ေလွာင္ေျပာင္လွသည္။

ေရလႊမ္းမိုးမႈ ႏွင္႔ ေျခာက္ေသြ႔အပူရွိန္ျပင္းထန္မႈ ႏွစ္ခုလုံးတြင္ ေသာက္သုံးေရသည္ အဓိကအခက္အခဲ တစ္ခု ျဖစ္လာပါသည္၊ ေရက်သြားေသာ ေဒသမ်ားတြင္ ေရတြင္းေရကန္မ်ား ပ်က္စီးျပီး သန္႔ရွင္းေသာ ေသာက္ေရ သုံးေရ မရရွိမႈေၾကာင္႔ ဝမ္းေရာဂါကဲ႕သို႔ေသာ ေရာဂါဆိုးမ်ား ျဖစ္ပြားႏိုင္ေၾကာင္း သတိေပးမႈမ်ား ရွိေနသည္၊ ေရပတ္လည္ ဝိုင္းေနျပီး ေရအခက္အ    ခဲေၾကာင္႔ ေနာက္က်ိေနေသာေရမ်ား ကိုသာ သုံးစြဲေနၾကေသာ ျပည္သူမ်ား၏ ပုံရိပ္မ်ားက ဤအခ်က္ကို ထပ္ေလာင္းသတိေပးေနပါသည္။

ေဘးအႏၱရာယ္က်ေရာက္ေသာေဒသမ်ား ေရအခက္အခဲရွိေသာေနရာမ်ားတြင္ တႏိုင္တစ္ပိုင္ ေရသန္႕စင္ႏိုင္မည္႔ နည္းလမ္းမ်ားကို လူမႈမီဒီယာမ်ားတြင္ ေဝမွ်ေနၾကသည္ကို ေတြ႔ရွိရပါသည္၊ တႏိုင္တစ္ပိုင္ ေရသန္႔စင္ရာတြင္ အၾကမ္းဖ်ဥ္းအားျဖင္႔ အဆင္႔ငါးဆင္႔ရွိပါသည္။

(၁) ေရအရင္းျမစ္ကို ကာကြယ္ထိန္းသိမ္းျခင္း

(၂) ေရကို အနယ္ထိုင္ေစျခင္း

(၃) ေရကို အမႈံအမႊားအနည္မ်ား မပါေအာင္ စစ္ယူျခင္း

(၄) ပိုးမႊား ႏွင္႔ ဓါတ္ပစၥည္းမ်ား ဖယ္ရွားျခင္း

(၅) သန္႔စင္ျပီးေရကို သန္႔ရွင္းစြာ သိုေလွာင္ထိန္းသိမ္းျခင္း

အဆင္႔ (၁)(၂)(၅) တို႔ကို အထူးတလည္မရွင္းလင္းေတာ႔ပါ၊ ေရကို စစ္ျခင္းႏွင္႔ ပိုးမႊားကင္းေအာင္ အလြယ္တကူ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ေသာ နည္းလမ္းမ်ားကိုသာ ရွင္းလင္းေဖၚျပသြားပါမည္။

ေရကိုစစ္သည္႔နည္းမ်ားမွာ အမ်ားသိၾကသည္႔အတိုင္း ေရစစ္အဆင္႔ဆင္႔ျဖင္႔ စစ္သည္႔နည္းျဖစ္ျပီး အလြယ္တကူ ရွာေဖြျပဳလုပ္ႏိုင္ၾကျပီး စစ္ရာတြင္ အသုံးျပဳၾကသည္႔ ပစၥည္းအေပၚ မူတည္၍ သန္႔စင္ႏိုင္မႈ အနည္းႏွင္႔အမ်ား ကြာျခားႏိုင္ပါသည္၊ ေလ႔လာႏိုင္ရန္ နည္းလမ္းအခ်ိဳ႕ကိုေဖၚျပထားပါသည္။

(၁) ေျမဆြဲအားျဖင္႔ေရစစ္ျခင္း (Gravity Water Filter)

အလြယ္ကူဆုံးနည္းျဖစ္ပါသည္၊ လိုအပ္သလို အရြယ္အစား အၾကီးအေသး ရရာပစၥည္းမ်ားျဖင္႔ တည္ေဆာက္ ႏိုင္ပါသည္၊ မီးေသြး၊ ေက်ာက္စရစ္ခဲ၊ သဲ ႏွင္႔ ပိတ္ပါးစ စသည္႔ ေရစစ္ အစိတ္အက်ဲ သုံးဆင္႔စစ္ျခင္းသာျဖစ္ပါသည္၊ အသုံးျပဳမည္႔ မီးေသြးမွာ activated carbon ဟုေခၚေသာ ဖိအား၊အပူခ်ိန္တို႔ျဖင္႔ ျပဳျပင္ထားေသာ မီးေသြးတစ္မိ်ဳး အား သုံးႏိုင္လ်င္အေကာင္းဆုံးျဖစ္ပါသည္၊ ငါးအလွေမြးကန္မ်ား၊ ေရသန္႕စက္မ်ားတြင္ အသုံးျပဳၾကျပီး ျမန္မာနိုင္ငံ တြင္ ေနရာတိုင္းအလြယ္တကူ မရရွိႏိုင္ပါသျဖင္႔ ရရာ ထင္းမီးေသြးကို သုံးရန္ျဖစ္ပါသည္။

အားနည္းခ်က္- ေရအေနာက္ ကိုစစ္ယုံသာ စစ္ႏိုင္သည္၊ ပိုးမႊား မဖယ္ရွားႏိုင္၊ ကလိုရင္းကဲ႔သို႔ေဆးခတ္ျခင္း (သို႔) ဆူပြက္ေအာင္ ၾကိဳခ်က္ျပီးမွသာ ေသာက္သုံးသင္႔သည္။

gravity-filter (2)

ပုံ-၁ ေျမဆြဲအားျဖင္႔ေရစစ္ျခင္း

(၂)  ဇီဝသဲေရစစ္ျဖင္႔ေရစစ္ျခင္း (Biosand Water Filter)

ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter)ဆိုလို႔ ရႈပ္ရႈပ္ေထြးေထြး အဆင္႔ျမင္႔နည္းပညာလို႔ မထင္ေစလိုပါ၊ မူရင္းတီထြင္သူမ်ားက ေပးထားေသာနံမည္သာ ျဖစ္ပါသည္၊ အလြယ္တကူရရွိႏိုင္ေသာ ပစၥည္းမ်ားျဖင္႔ တည္ေဆာက္ႏိုင္ပါသည္၊ လိုအပ္ေသာ ပစၥည္း ကရိယာမ်ား ရႏိုင္လ်င္ ပိုမိုေကာင္းမြန္ေသာ နည္းလမ္းျဖစ္ပါသည္၊ ဇီဝသဲေရစစ္ (BSF) ကို ၁၉၈၀ တြင္ ကေနဒါႏိုင္ငံ Calgary တကၠသိုလ္မွ Dr. David Manz ကစတင္ အၾကံျပဳခဲ႔ျပီး ေရွးႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာကပင္ အသုံးျပဳခဲ႔ၾကသည္႔ သဲျဖင္႔ ေရစစ္သည္႔နည္းလမ္းကို ထပ္မံ၍ မြမ္းမံျပင္ဆင္ခဲ႔ေသာ နည္းပညာတစ္ခု ျဖစ္ပါသည္၊ ကေနဒါမွ အက်ိဳးအျမတ္မယူေသာ အဖြဲ႔အစည္းတစ္ခုျဖစ္သည္႔ CAWST မွ ေထာက္ပံ႔ေပးခဲ႔ျပီး မဖြံ႔ျဖိဳးေသးေသာ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ေအာင္ျမင္စြာ အေကာင္အထည္ေဖၚ အသုံးျပဳလ်က္ရွိပါသည္။

၂-၁ ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter)ဆိုသည္မွာ

  • ေရကိုျဖည္းညွင္းစြာစစ္ျခင္းျဖစ္ျပီး ေရကိုျဖည္္းညွင္းစြာ က်ဆင္းေစရန္ ေရစိမ္႔ကန္ တစ္ခုပါရွိျပီး ေရစစ္ကန္အားေအာက္တြင္ထားရွိသည္။
  • သဲေရစစ္အမ်ိဳးအစားပင္ျဖစ္ေသ္လည္း ထူးျခားခ်က္မွာသဘာဝအတုိင္းျဖစ္ေပၚလာေသာ ဇီဝေရစစ္လႊာ (biological activity layer) တစ္ခုအား ဖန္တီးျပီး ဘက္တီးတီးယား ႏွင္႔ ပိုးမႊားမ်ားအား (၉၀%ႏွင္႔အထက္) ဖယ္ရွားေပးႏိုင္ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
  • ေအာက္မွ အေပၚသို႔ ျပန္တပ္ဆင္ထားေသာ ေရျပန္ပိုက္ေၾကာင္႔ အနည္က်မႈကို ပိုမိုေကာင္းမြန္ေစပါသည္။

၂-၂ ဇီဝေရစစ္ကန္ တည္ေဆာက္ပုံ

ပုံ-၂ ဇီဝေရစစ္ကန္ ၏ တည္ေဆာက္ပုံ

biosand_filter_Myanmar (1)

စံနစ္တက်တည္ေဆာက္ထားေသာ ဇီဝေရစစ္ကန္၏ အတိုင္းအတာမ်ားကို ေအာက္ပါပုံတြင္ ေတြ႔ႏိုင္ပါသည္၊ အခ်ိန္ရလ်င္ သတ္မွတ္အတိုင္းအတာ အဆင္႔မ်ားအတိုင္း တည္ေဆာက္ႏိုင္ျပီး အေရးေပၚအေျခအေန ၾကဳံေတြ႔ရလ်င္ ရႏိုင္သ၍ ပစၥည္းမ်ားျဖင္႔ ညဏ္ရွိသလို တည္ေဆာက္ၾကရန္ျဖစ္ပါသည္။ ျပဳလုပ္နည္း အေသးစိတ္ ႏွင္႔ ကိုးကား နည္းပညာ ဆိုင္ရာ လက္စြဲမ်ားအား၏ ရယူရန္ ေဒါင္းလဒ္လင္႔မ်ားအား ေနာက္ဆုံးတြင္ ေဖၚျပေပးထားပါသည္။

biosand_filter_Myanmar (2)

ပုံ-၃ ဇီဝေရစစ္ကန္ ၏ စံအတိုင္းအတာမ်ား

၂.၃ လိုအပ္ေသာပစၥည္းမ်ား

၁. သဲ(အႏုရလ်င္ ပိုေကာင္းသည္) တစ္အိတ္ခန္႔

၂. ေက်ာက္စရစ္ခဲ ငါးမူး ႏွင္႔ တမတ္ဆိုဒ္ ႏွစ္ျပည္ခန္႕စီ

၃. သန္႔ရွင္းေသာ အဝတ္စ

၄. တမတ္ဆိုဒ္ ေရပိုက္ ၄’ ခန္႔ (ေရျပန္ပိုက္ျပဳလုပ္ရန္)

၅. ေရစိမ္႔ျပားျပဳလုပ္ရန္ ပလတ္စတစ္ျပား၊ ေကာ္ျပား၊ သြတ္ျပား (သုံးမည္႔ ေအာက္ခံပလတ္စတစ္ပုံးအား ကာမိမည္႔အရြယ္အစား)

၆. ေရပုံး၊ေရအိုး × ၂ လုံး (အရွည္ရႏိုင္လ်င္ပိုေကာင္း)

၇. ၁/၈” ဆိုဒ္ စူးသြား(သို႔) အိမ္ရိုက္သံ (ေရစစ္ေပါက္ေဖါက္ရန္)

အသုံးျပဳမည္႔သဲ သည္အေရးအၾကီးဆုံး ပစၥည္းျဖစ္သည္၊ သဲရရွိမည္႔ ေနရာကို ေသခ်ာေရြးခ်ယ္ႏိုင္လ်င္ ပိုေကာင္းသည္၊ ပိုးမႊားကင္းစင္ျပီး သဲပြင္႔အၾကီးအေသး အရြယ္မ်ိဳးစုံပါဝင္ေသာ သဲသည္ အသုံးျပဳရန္ အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။

  • ေက်ာက္ခြဲရာမွ ထြက္လာေသာ သဲ+ေက်ာက္အေရာသည္ ပိုးမႊားပါဝင္ႏိုင္မႈ အနည္းဆုံးျဖစ္ျပီး အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္၊ ေနရာတိုင္းအလြယ္တကူ ရရွိရန္ ခက္ခဲႏိုင္သည္။
  • ကုန္းတြင္းသဲေခၚ သဲကုန္းသဲေျမမ်ားမွ ရရွိေသာ သဲသည္ ဒုတိယဦးစားေပး အျဖစ္ သုံးႏိုင္ပါသည္၊ ပိုးမႊားပါဝင္ႏိုင္မႈ ရွိႏိုင္သည္။
  • ျမစ္သဲ ေခၚ ျမစ္အတြင္းမွ ရရွိေသာ သဲသည္ တတိယဦးစားေပး အျဖစ္ သုံးႏိုင္ပါသည္၊ ပိုးမႊားပါဝင္ႏိုင္မႈ ရွိႏိုင္သည္၊ ျမစ္ကမ္းပါးႏွစ္ဖက္သဲေသာင္မ်ားမွထုတ္ယူေသာ သဲ ကိုသာေရြးခ်ယ္ အသုံးျပဳသင္႔သည္၊ ျမစ္လည္ ေရအတြင္းမွ ထုတ္ယူစုတ္ယူေသာ သဲသည္ လူႏွင္တိရိစာၦန္တို႔၏ အညစ္အေၾကးမ်ားမွ ပိုးမႊားမ်ား၊ အရြက္အပင္မ်ားမွ ေအာ္ဂဲနစ္အၾကြင္းအက်န္မ်ား ပါရွိႏိုင္သည္။
  • ပင္လယ္ကမ္းစပ္မွ သဲမ်ားမွာ ဆားဓါတ္ပါဝင္ျပီး အသုံးျပဳရန္ မသင္႔ေတာ္ပါ။

၂.၄ ေရစိမ္႕ကန္ (Diffuser)

ေရစိမ္႕ကန္၏ ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ ေရကို ျဖည္းညွင္းစြာ က်ဆင္းေစရန္ ႏွင္႔ ေအာက္ခဲသဲလႊာ အေပၚတြင္ျဖစ္ေပၚလာမည္႔ အႏုဇီဝလႊာကို ေရက်ျခင္းေၾကာင္႔ အေနအထားမပ်က္ေစရန္ ကာကြယ္ရန္ ျဖစ္ပါသည္၊ ေရဆင္းႏႈံး မွန္ကန္ေစရန္ အေပါက္မ်ားေဖါက္ရာတြင္ တိက်ေစရန္ အထူးဂရုျပဳရပါမည္။

  • အရြယ္အစားမွာ ၁၂ လီတာ ဝင္ (သို႕) ပုံမွန္ေရ ပုံးတစ္ပုံးကို အသုံးျပဳႏိုင္ပါသည္၊ ေရစိမ္႕ကန္ႏွင္႔ ေအာက္ခံေရစစ္ကန္ သည္ ပုံးရွည္ တစ္ပုံးထဲျဖစ္ေစ သီးျခားပုံး ႏွစ္ပုံးဆင္႔ျဖစ္ေစ အသုံးျပဳႏိုင္ပါသည္။
  • ေရစိမ္႔ကန္ ၏ ေအာက္ေျခတြင္ ၁/၈” အရြယ္ ေရစိမ္႔ေပါက္ေလးမ်ားအား (၁/၈” ဆိုဒ္ စူးသြား(သို႔) အိမ္ရိုက္သံျဖင႔္) ၁” စီခြာ၍ ေဖါက္ရမည္။
  • ေရစိမ္႕ကန္ႏွင္႔ ေအာက္ခံေရစစ္ကန္ သည္ ပုံးရွည္ တစ္ပုံးထဲျဖစ္လ်င္ ေရစစ္ျပားတစ္ျပား ၾကားခံရန္ျဖစ္ျပီး အသုံးျပဳမည္ ပလတ္စတစ္ျပား၊ ေကာ္ျပား၊ သြတ္ျပား အားလည္း အလားတူ ေဖါက္ေပးရန္လိုပါသည္။

diffuser2

ပုံ-၄ ေရစစ္ကန္ ႏွင္႔ေရစစ္ျပား အေပါက္အရြယ္အစား

diffuser-2

ပုံ-၅ ပလတ္စတစ္(သို႕) သြတ္ျပားအား ေရစိမ္႔ေပါက္ေဖါက္ထားပုံ

၂.၅ ေရစစ္ကန္ (Biosand Filter)

ေရစစ္ကန္ ၏ အရြယ္အစားမွာ အဝ(အလ်ား×အနံ) ၁’ × ၁’ ၊ ၂၈” အျမင္႔ ရွိသင္႔ပါသည္၊ မရရွိႏိုင္လ်င္လည္း ရႏိုင္သေရြ႕ ေရပုံးအရွည္၊ ေရအိုးစသည္မ်ား ျဖင္႔ ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါသည္၊ မူရင္းဒီဇိုင္းတြင္ ကြန္ကရစ္ျဖင္႔ ပုံေလာင္းျပီး တည္ေဆာက္ထားသည္ကို ေတြ႔ႏိုင္ပါသည္၊ အိႏၵိယႏိုင္ငံမွ ဒီဇိုင္းတစ္ခုတြင္ ေျမအိုးမ်ားကို အသုံးျပဳထားသည္ကို ေတြ႔ႏိုင္ပါသည္၊ ေလ႔လာႏိုင္ရန္ တည္ေဆာက္ျပီး ေရစစ္ကန္မ်ား အားၾကည္႔ရႈႏိုင္ပါသည္၊ အေရးအၾကီးဆုံးမွာ အနည္းဆုံးသဲထု မွာ  ၂၀” ထက္မနဲရန္ျဖစ္ပါသည္။

ေရစစ္ကန္၊ ေရစိမ္႔ကန္မ်ားကို ေသခ်ာစြာ ဖုံးအုပ္ထားရမည္၊ အဖုံးသည္ အသား၊သြပ္ျပား၊ပလတ္စတစ္ စသည္ျဖင္႔ ရာသီဥတုဒါဏ္ ခံႏိုင္ေသာ ပစၥည္းမ်ားျဖင္႔ အသုံးျပဳႏိုင္သည္၊ အလင္းေရာင္ ေနေရာင္ မဝင္ေသာ ပစၥည္းမ်ိဳး ျဖစ္ရမည္။

biosand_filter_sample (1)

ပုံ-၆ နမူနာေရစိမ္႔ကန္ႏွင္႔ေရစစ္ကန္မ်ား တပ္ဆင္ထားပုံ

 ၂.၆ ေရစစ္အလႊာႏွင္႔ေရျပန္ပိုက္

  • အသုံးျပဳမည္႔ ေက်ာက္စရစ္၊ သဲစသည္တို႔ကို ၁/၄”, ၁/၂” အရြယ္အစားအတုိင္း ဇကာျဖင္႔တိုက္ပါ၊ (တိုက္ရန္မလြယ္ပါက လက္ျဖင္႔ တတ္ႏိုင္သေရြ႕ ေရြးပါ)၊
  • သဲကိုလည္း ပန္းရန္သုံး သဲဇကာ( ၀.၇ မီလီမီတာ သို႔ ၀.၀၃”, #၂၄ ဆိုဒ္ဇကာ) ျဖင္႔တိုက္ပါ၊ မည္သည္႔အမိႈက္သရိုက္မွ် မပါေစရန္ ေသခ်ာစြာ စစ္ပါ။
  • အသုံးျပဳမည္႔ ေက်ာက္စရစ္၊ သဲစသည္တို႔ကို သန္႔ရွင္းေသာေရျဖင္႔ ေသခ်ာစြာေဆးပါ၊ Biosand ဇီဝေရစစ္သည္ အဓိကအားျဖင္႔ သဲကိုအသုံးျပဳျခင္းျဖစ္၍ သဲ ေရေဆးရာတြင္ မွန္ကန္ေသာ အခ်ိန္အဆရရန္ အလြန္အေရးၾကီးပါသည္၊ (ေရေျပာင္ေနအာင္မေဆးရပါ၊ အေဆးလြန္သြားလ်င္ ေရမစစ္ႏိုင္ေတာ႔ပဲ အသုံးျပဳမရေတာ႔ပါ)၊ ေရတစ္ၾကိမ္ေဆးျပီးတိုင္း ဖန္ပုလင္းတစ္လုံးတြင္ သဲ+ေရ ဆတူထဲ႔ျပီး လႈပ္ပါ၊ အလႈပ္ရပ္ျပီးလ်င္ စားပြဲေပၚတင္ျပီးၾကည္႔ပါ၊ ၃~၄ စကၠန္႔အတြင္း ေရေအာက္ေျခ သဲထုကို ျမင္ႏုိင္လ်င္ ရပ္ပါ။ ပုံ-၇ တြင္ျပထားပါသည္။

biosand_sand-test

ပုံ-၇ သဲကိုေရေဆးျပီးအေနအထားစစ္ေဆးပုံ

  • ေရေဆးျပီး သဲ၊ ေက်ာက္မ်ားကို အေျခာက္ခံပါ (ေရစစ္အား ပထမဆုံးတပ္ဆင္အသုံးျပဳသည္႔ အခ်ိန္တြင္ ေရစစ္ႏႈံးခိ်န္ညိွသည္႔ အခ်ိန္တြင္ ေရေျခာက္ေနမွ မွန္ကန္ပါမည္၊ ေနလွန္းျခင္းသည္ အသုံးျပဳပစၥည္းမ်ား ပိုးမႊားကင္းေအာင္ အကူအညီေပးသည္။)
  • ေရတစ္ပုံးကို ေက်ာက္၊သဲမ်ား မစီထဲ႔ခင္ အရင္ေလာင္းထည္႔ပါ။
  • ပုံ(၈) ပါအတိုင္း ေက်ာက္စရစ္ၾကီး၊ေသး၊ သဲ၊ ေရပိုက္ တို႔ကို တစ္လႊာျခင္းခင္းပါ၊ ညီေအာင္ညွိေပးပါ။

biosand_filter_Myanmar (3)

ပုံ- ၈ ေရစစ္လႊာမ်ားႏွင္႔ ေရျပန္ပိုက္တပ္ဆင္ပုံ

  • ေရျပန္ပိုက္ကို ေရအလႊာပါးႏွင္႔ မ်က္ႏွာျပင္ညီေအာင္ ပုံ(၉) ပါအတိုင္းတပ္ဆင္ပါ၊ (ေရထြက္ႏိုင္ရန္ ဆိုင္ဖြန္ siphon effect ရရန္ျဖစ္ပါသည္)
  • ေရပိုက္အား အတြင္းမွျဖစ္ေစ အျပင္မွျဖစ္ေစ တပ္ဆင္ႏိုင္ပါသည္၊ ပိုက္အရြယ္အစား(အတြင္းဆိုဒ္ ၁/၄” ပလတ္စတစ္ပိုက္၊ ေၾကးပိုက္) ႏွင္႔         အေနအထားသာ အေရးၾကီးပါသည္။

biosand_pipe_location

ပုံ-၉ ေရျပန္ပိုက္ (သို႔) ေရထြက္ပိုက္တပ္ဆင္ပုံ

၂.၇ ခ်ိန္ညိွျခင္း

  • ေနာက္ထပ္ ေရတစ္ပုံးထပ္ေလာင္းထဲ႔ပါ၊ ေရျဖည္းျဖည္းျခင္းစိမ္႔သြားျပီး (၄၅မိနစ္မွ ၁နာရီခန္႔အၾကာ) ေရျပန္ပိုက္မွ ေရမ်ားထြက္လာမည္၊
  • ေရက်ျခင္း႔ရပ္သြားလ်င္ သဲထု ႏွင္႔ အေပၚဆုံးေရလႊာအျမင္႔မွာ ၂” ရွိရပါမည္၊ မရွိလ်င္ ပိုက္အေနအထား သဲအျမင္႔တို႔ကို ေသခ်ာစြာ ျပန္လည္ခ်ိန္ညွိပါ (ဤအဆင္႔သည္ အေရးၾကီးပါသည္၊ ရက္အနည္းငယ္ၾကာလ်င္ သဲထု အေပၚဆုံးတြင္ လူကိုအႏၱရယ္မျပဳေသာ၊ ေရထဲမွ အႏၱရယ္ရွိပိုးမႊားမ်ားကို တားဆီးႏုိင္ေသာ အႏုဇီဝအလႊာ (schmutzdecke or biolayer) တစ္ခု ေပါက္ပြားလာမည္ျဖစ္ျပီး ေရလႊာ အျမင္႔သည္ မွန္ကန္မွသာ ထိုအလႊာျဖစ္ေပၚမႈကို ေထာက္ပံ႔ထိန္းသိမ္း ႏိုင္မည္ျဖစ္ပါသည္)။
  • ေရထြက္ေပါက္မွ ေရဆင္းႏႈံးကို ေရသန္႔ဗူးေသး တစ္ဗူးျဖင္႔တိုင္းတာပါ၊ ပုံမွန္ ေရသန္႔ဗူး တစ္ဗူးသည္ ၁ လီတာရွိျပီး ေရစစ္ႏႈံးသည္ ပုံမွန္အားျဖင္႔ ၄၀၀ မီလီလီတာ/မိနစ္ (၁၀၀၀ မီလီလီတာ = ၁ လီတာ) ရွိျပီး ေရသန္ဗူးျပည္႔ရန္ ၂ မိနစ္ ၃၀ စကၠန္႔ ခန္႕ၾကာပါလိမ္႔မည္။
  • ေရစစ္ႏႈံး သည္ ၃ မိနစ္ခြဲထက္ ပိုၾကာပါက အသုံးျပဳသည္႔ သဲသည္ လိုအပ္သေလာက ္ေဆးထားျခင္း မရွိ၍ သဲအလႊာ ကိုျပန္လည္ေဆးရန္ လိုအပ္ပါသည္။
  • ေရစစ္ႏႈံး သည္ ၂ မိနစ္ ၁၀ စကၠန္႔ထက္ ပိုျမန္ေနပါက အသုံးျပဳသည္႔ သဲသည္ လိုအပ္သည္ထက္ ေဆးထားမိျပီး သဲအလႊာ ကို လဲလွယ္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။

biosand-checking-flow

ပုံ ၁၀ ေရစစ္ႏႈံးစစ္ေဆးပုံ

စတင္အသုံးမျပဳမွီ

  • စတင္အသုံးျပဳလ်င္ ေရ ၁ ပုံးကို ဦးစြာထည္႔စစ္ပါ၊ အထြက္ပိုက္မွ ေရထြက္ျခင္း ရပ္သြားလ်င္
  • ေနာက္တစ္ပုံးထည္႔၍ စစ္ပါ၊ ေရ ၁၀ ပုံးခန္႔ကို စစ္ထုတ္ျပီး          အထြက္ေရ ၾကည္လာသည္အထိ စစ္ထည္႔ပါ၊

၂.၈ ေရစစ္အလုပ္လုပ္ပုံ

ပိုးမႊားမ်ားအားဖမ္းယူဖယ္ရွားျခင္း (Mechanical Trapping and Stick in Sand Filter)

  • အခ်ိဴ႕ေသာ ပိုးမႊားမ်ားႏွင္႔ အညစ္အေၾကးမ်ား အရြယ္အစားမွာ သဲထုအတြင္း ျဖတ္သန္းမသြားႏိုင္ပဲ စစ္ထုတ္ထားႏိုင္သည္။

ပိုးမႊားမ်ားအားသဘာဝအတိုင္း အျခင္းျခင္း ဖမ္းယူဖယ္ရွားေစျခင္း (Predation)

  • အႏုဇီဝအလႊာ (biolayer) အတြင္းတြင္ အခ်ိဳ႕ပိုးမႊားမ်ားသည္ အျခင္းျခင္း သဘာဝအတိုင္း ဖမ္းယူစားေသာက္ေစျခင္းျဖင္႔ စစ္ထုတ္ထားႏိုင္သည္။

ပိုးမႊားမ်ားအားသဘာဝအတိုင္းေသဆုံးေစျခင္း (Nautral Death)

  • အခ်ိဴ႕ေသာ ပိုးမႊားမ်ားသည္ ေရစစ္အတြင္း အစာေရစာ၊ အလင္းေရာင္ ႏွင္႔ ေအာက္ဆီဂ်င္ ျပတ္ေတာက္ျပီး သဘာဝအတိုင္းေသဆုံးေစျခင္းျဖင္႔ စစ္ထုတ္ထားႏိုင္သည္။

အႏုဇီဝအလႊာ (schmutzdecke or biolayer) ျဖစ္ေပၚျခင္း

  • စတင္အသုံးျပဳျပီး ရက္အနည္းငယ္ၾကာလ်င္ သဲထု အေပၚဆုံးတြင္ လူကိုအႏၱရယ္မျပဳေသာ၊ ေရထဲမွ အႏၱရယ္ရွိပိုးမႊားမ်ားကို တားဆီးႏုိင္ေသာ အႏုဇီဝအလႊာ (schmutzdecke or biolayer) တစ္ခု ေပါက္ပြားလာမည္ျဖစ္ပါသည္။
  • အႏုဇီဝအလႊာ ျဖစ္ေပၚရန္ စတင္အသုံးျပဳသည္မွ ၁၀~၃၀ ရက္ထိၾကာပါသည္၊ ထို႔ေၾကာင္႔ ပထမဆုံး စတင္အသုံးျပဳသည္႔ ရက္အနည္းငယ္အတြင္း ေရသန္႔စစ္စစ္ရဦးမည္ မဟုတ္ပါ၊ (ကလိုရင္းခတ္ျခင္းျဖင္႔ အသုံးျပဳႏိုင္ပါသည္)။
  • ဤ အႏုဇီဝအလႊာအား မ်က္စိျဖင္႔ မျမင္ႏုိင္ပါ၊ သဲထုအေပၚဆုံးရွိ အစိမ္းေရာင္ အလႊာပါးမွာ အႏုဇီဝအလႊာ မဟုတ္ပါ။
  • ေကာင္းမြန္ေသာ ဇီဝအလႊာသည္ အႏၱရယ္ရွိပိုးမႊားမ်ားကို (pathogens, bacteria) ၉၉% တားဆီးႏိုင္စြမ္း ရွိပါသည္၊ (ဤအလႊာ ေကာင္းစြာမျဖစ္လ်င္လည္း အမႈံအမႊား မ်ားႏွင္႔ အခ်ိဳ႕ေသာ ပိုးမႊားမ်ားကို ၃၀~၇၀% ထိဖယ္ရွားႏိုင္စြမ္းရွိပါေသးသည္)။

၂.၉ ေန႔စဥ္အသုံးျပဳပုံ

အသုံးျပဳရန္ေရအရင္းအျမစ္

  • ျဖစ္ႏိုင္သေရြ႕ အေရာင္အဆင္းကင္းမဲ႔ ေကာင္းမြန္ေသာ ေရအရင္းအျမစ္ကို အသုံးျပဳပါ၊ ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter) သည္ ေရ၏ အေရာင္ကို ရာႏႈံးျပည္႔ ဖယ္ရွားႏိုင္မည္ မဟုတ္ပါ၊ ဤေရစစ္၏ ရည္ရြယ္ခ်က္ သည္ အမႈံ ႏွင္႔ အႏၱရယ္ရွိပိုးမႊားမ်ားကို ဖယ္ရွားရန္ ျဖစ္ပါသည္၊ အနယ္က်ရန္ မဟုတ္ပါ။
  • အနယ္အႏွစ္မ်ားပါေသာေရကို မသန္႔စင္မွီ အနယ္ထိုင္ေအာင္ ထားျပီးမွ စစ္ပါ၊ အနယ္မ်ားလြန္းေသာ ေရကို သုံးလ်င္ ေရစစ္မ်ားအား ပုံမွန္ ထိန္းသိမ္းသန္႔ရွင္းေပးရန္ လိုအပ္ပါသည္၊

ေရကိုအနယ္က်ေစျခင္း (Sedimenting) ျဖင္႔ အမိႈက္သရိုက္၊ အမႈံအမႊားမ်ား ႏွင္႔ ပိုးမႊားအခ်ိဳ႕အား (၅၀%ခန္႔) ပထမအဆင္႔ ဖယ္ရွားေပးႏိုင္သည္။

  • ကလိုရင္းခတ္ထားျပီးေသာေရကို ေရစစ္ထဲမထည္႔ပါႏွင္႔၊ ကလိုရင္းသည္ ဇီဝအလႊာကို ပ်က္စီးေစပါလိမ္႔မည္။
  • တစ္မ်ိဳးထဲေသာ ေရအရင္းအျမစ္ကိုသာ အသုံးျပဳပါ၊ ေရစစ္၏သန္႕စင္ႏိုင္စြမ္းသည္ သုံးစြဲခ်ိန္ႏွင္႔အမွ် တက္လာပါမည္၊ ေရအရင္းအျမစ္ေျပာင္းသြားပါက ေရစစ္၏သန္႕စင္ႏိုင္စြမ္းေျပာင္းသြားျပီး တဖန္ျပန္၍ အခ်ိန္ယူရပါလိမ္႔မည္။

အႏုဇီဝအလႊာႏွင္႔အနားေပးခ်ိန္ (Biolayer and Pause Period)

  • အႏုဇီဝအလႊာ၏ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ရည္၊ ပိုးမႊားဖယ္ရွားႏိုင္စြမ္း စစ္ထုတ္ႏိုင္စြမ္းမွာ ေရစစ္ကို တၾကိမ္စစ္ျပီးတိုင္း တၾကိမ္အနားေပးျခင္းျဖစ္ပါသည္၊ ထို႔ေၾကာင္႔ ေရစစ္အသုံးျပဳပုံကို ေကာင္းစြာ သေဘာေပါက္ပါမွ ေရစစ္၏ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ရည္ ပိုးမႊားဖယ္ရွားႏိုင္စြမ္း အေကာင္းဆုံးရရွိမည္ ျဖစ္ပါသည္။
  • အနားေပးခ်ိန္မွာ အနည္းဆုံး ၁ နာရီမွ အမ်ားဆုံး ၄၈ နာရီ ျဖစ္ပါသည္၊ ေရတစ္ပုံးစစ္ျပီးတိုင္း အနည္းဆုံး ၁ နာရီအတြင္း ေနာက္တစ္ပုံးမထဲ႔ရန္ႏွင္႔ အမ်ားဆုံး ၄၈ နာရီမတိုင္မွီ ေနာက္တစ္ပုံး ထည္႔ေပးရန္ျဖစ္ပါသည္။
  • ေရတစ္ပုံးႏွင္႔ တစ္ပုံး တနာရီထက္နီးကပ္လ်င္ အႏုဇီဝအလႊာတြင္းမွ ပိုးမႊားမ်ားသည္ သန္႔စင္မည္႔ေရမွ ပိုးမႊားမ်ားအား ဖမ္းယူစားေသာက္မည္မဟုတ္ပါ၊ ၄၈ နာရီေက်ာ္သြားလ်င္လည္း အႏုဇီဝအလႊာတြင္းမွ ပိုးမႊားမ်ားအမ်ားစု အစာေရစာျပတ္လတ္ျပီး ေသဆုံးသြားကာ အလႊာ၏အလုပ္လုပ္မႈကို ထိခိုက္ေစပါသည္၊ အႏုဇီဝအလႊာ ျပန္လည္ျဖစ္ေပၚေစရန္ ရက္အနည္းငယ္ထပ္မံ၍ ၾကာပါလိမ္႔မည္။
  • ေရစစ္အား အသုံးမျပဳပဲ အခိ်န္ၾကာျမင္စြာ မထားသင္႔ပါ၊ တရက္လ်င္ ႏွစ္ၾကိမ္ခန္႕ ပုံမွန္အသုံးျပဳသင္႔ ပါသည္။

၂.၁၀ ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter) အားထိန္းသိမ္းသန္႕စင္ျခင္း

ဇီဝသဲေရစစ္ (BSF) ေကာင္းမြန္စြာ အလုပ္လုပ္ေနေၾကာင္း စစ္ေဆးရန္ အခ်က္(၈)ခ်က္ (8 Operating Parameters) ရွိပါသည္။

၁. ေရစစ္အား တပ္ဆင္အသုံးျပဳရက္မွာ ရက္ ၃၀ ေက်ာ္လြန္ျခင္း

၂. တစ္ရက္လ်င္ တစ္ၾကိမ္ မွန္မွန္ အသုံးျပဳျခင္း၊ တစ္ၾကိမ္ေက်ာ္လ်င္ အနားေပးခိ်န္ မွန္ကန္ျခင္း

၃. ေရစစ္တြင္ ထည္႔ေသာေရအား မထည္႔ခင္ အနည္ထိုင္ေစျပီးမွ စစ္ျခင္း

၄. ေရစစ္ကန္၊ ေရစိမ္႕ကန္မ်ား မကြဲမအက္၊ ေကာင္းမြန္စြာ ရွိျခင္း

၅. ေရစိမ္႔ကန္၊ ေရစစ္ျပား မ်ား မကြဲမအက္၊ ေကာင္းမြန္စြာ ရွိျခင္း

၆. ေရစစ္ျပီးခ်ိန္တြင္ သဲလႊာအထက္ တင္က်န္ခဲ႔ေသာ ေရအလႊာမွာ ၂” ရွိျခင္း

၇. သဲလႊာအထက္မ်က္ႏွာျပင္မွာ အခ်ိဳင္႔အေပါက္မ်ား မရွိပဲ ညီညာေနျခင္း

၈. ေရစစ္ႏႈံးမွာ တစ္မိနစ္လ်င္ ၄၀၀ မီလီလီတာ ႏွင္႔ေအာက္သာ ရွိျခင္း

ဤအခ်က္(၈)ခ်က္ ျပည္႔စုံလ်င္ ေရစစ္သည္ ေကာင္းမြန္စြာ အလုပ္လုပ္ေနသည္။

၁) ေရစိမ္႔ကန္၊ ေရစိမ္႔ျပားတို႔ကို တစ္ပါတ္လ်င္တစ္ၾကိမ္ ဆပ္ျပာေရျဖင္႔ ေဆးေၾကာေပးသင္႔သည္၊ စစ္ျပီးေရသန္႔ကို သုံးရန္မလိုပါ၊ ရႏိုင္သ၍ ေရၾကည္ျဖင္႔သာေဆးႏိုင္ပါသည္။

၂) ေရထြက္ပိုက္ ကို လည္း တစ္ပါတ္လ်င္တစ္ၾကိမ္ စစ္ျပီးေရသန္႔၊ ဆပ္ျပာေရတို႔ျဖင္႔ ေဆးေၾကာ ေပးသင္႔သည္၊

ေရအထြက္ႏႈံး အလြန္ေႏွးလာလ်င္ (Swirl and Dump)

ေရထြက္ႏႈံးေႏွးလာျခင္းမွာ သဲေရစစ္အေပၚဆုံးရွိ အႏုဇီဝအလႊာထူလာျခင္းႏွင္႔ အနည္ပါေသာေရညစ္၊ ေရဝါမ်ားကို ေန႔စဥ္စစ္ျခင္းေၾကာင္႔ျဖစ္ပါသည္၊ သတိျပဳရန္အခ်က္မွာ သဲလႊာေပၚရွိ သာမန္မ်က္စိႏွင္႔ ၾကည္႔လ်င္ ျမင္ရေသာ အညစ္အေၾကးလႊာထဲတြင္ အႏုဇီဝအလႊာ ရွိေနျပီး ေရစစ္ႏႈံးေႏွးလာေလ ေရစစ္၏ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ရည္ ပိုးမႊားဖယ္ရွားႏိုင္စြမ္း အေကာင္းဆုံးရွိေလ ျဖစ္ပါသည္၊ ထို႔ေၾကာင္႔ ေရထြက္ႏႈံး အလြန္ေႏွးလာမွသာ ဤအဆင္႔ကို ေဆာင္ရြက္ရန္ျဖစ္ပါသည္။

Biosand_Filter(maintenance) (6)

၁) ေရစိမ္႔ကန္၊ ေရစိမ္႔ျပားကိုဖယ္ပါ။

Biosand_Filter(maintenance) (7)

၂) ေရစစ္ကန္ထဲသို႔ ေရအျပည္႔ျဖည္႔ပါ။

Biosand_Filter(maintenance) (2)

၃) အေပၚယံသဲအလႊာျပင္ကို လက္ျဖင္႔ေမႊပါ၊ အေပၚေအာက္လွန္ျခင္း လက္ျဖင္႔ထိုးဆြျခင္းမလုပ္ပါႏွင္႔၊ အေပၚယံအနယ္ျပင္ကိုသာ အနာယ္ထေအာင္ ရွပ္ေမႊပါ။

Biosand_Filter(maintenance) (3)

၄) ေရေနာက္မ်ား ကိုခြက္ေသးတစ္ခြက္ျဖင္႔ ခတ္ထုတ္ျပီးသြန္ပါ။

Biosand_Filter(maintenance) (4)

၅) သဲျပင္ကို ညီေအာင္ညွိပါ။

Biosand_Filter(maintenance) (5)Biosand_Filter(maintenance) (1)

၆) ေရစစ္ျပား၊ကန္ ကို ေဆးျပီးျပန္တပ္ပါ။

၇) ေရတစ္ပုံးထည္႔ျပီး ပုံမွန္အတိုင္းေရစစ္ကာ ေရစစ္ႏႈံးကိုၾကည္႔ပါ။

၈) ေရစစ္ႏႈံး မျမန္ေသးလ်င္ ေနာက္တစ္ၾကိမ္ထပ္လုပ္ပါ။

Biosand_Filter(maintenance) (8)

၉) ေရစစ္ႏႈံး ျမန္သြားလ်င္ လက္ကို ဆပ္ျပာ၊ ေရသန္႔ျဖင္႔ ေသခ်ာေဆးပါ။

biosand_biolayer_maintenance

ပုံ-၁၁ သဲလႊာေပၚရွိ အညစ္အေၾကးလႊာ ေမႊျပီးသြန္ပုံ

(၃)  ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter) ၏ စစ္ေဆးေတြ႔ရွိခ်က္မ်ား၊ ရလာဒ္မ်ား

  • ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter) ၏ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ရည္၊ ပိုးမႊားဖယ္ရွားႏိုင္စြမ္း စစ္ထုတ္ႏိုင္စြမ္းမွာ ေရစစ္ကို တည္ေဆာက္မႈ၊ တပ္ဆင္မႈ ၊ နည္းလမ္းတက် အသုံးျပဳမႈအေပၚ မ်ားစြာမူတည္ပါသည္။
  • ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter)သည္ မွန္ကန္စြာ တည္ေဆာက္အသုံးျပဳလ်င္ ကပ္ပါးေကာင္ႏွင္႔ သံေကာင္၊ တုတ္ေကာင္ (protozoa and worms) မ်ားကို ၁၀၀% ဖယ္ရွားႏိုင္ပါသည္။
  • ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter)သည္ မွန္ကန္စြာ တည္ေဆာက္အသုံးျပဳလ်င္ ပိုးမႊား (bacteria) မ်ားကို ၉၈% ဖယ္ရွားႏိုင္ပါသည္။
  • ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter)သည္ မွန္ကန္စြာ တည္ေဆာက္အသုံးျပဳလ်င္ အႏၱရယ္ရွိပိုးမႊား (virus) မ်ားကို ၇၀% ဖယ္ရွားႏိုင္ပါသည္။
  • သံဓါတ္ပါဝင္မႈအားလည္း ၉၀~၉၅% ထိဖယ္ရွားႏိုင္ပါသည္။

ဇယား(၁) တြင္ ဓါတ္ခြဲခန္းစမ္းသတ္ျခင္းႏွင္႔ လက္ေတြ႔ကြင္းဆင္း စမ္းသတ္ျခင္းမ်ား၏ ရလာဒ္မ်ားကို ျမင္ေတြ႔ႏိုင္ပါသည္။

Bacteria Viruses Protozoa Helminths Turbidity Iron
ဓါတ္ခြဲခန္းတြင္

စမ္းသတ္ျခင္း

Up to

98.5%

70 to

>99%

 

>99.9%5 Up to 100%6 95% <1 Not available
လက္ေတြ႔ကြင္းဆင္း     စမ္းသတ္ျခင္း 87.9 to 98.5% Not available Not available Up to 100%6 85% 90-95%

၃.၁  ဇီဝသဲေရစစ္ (Biosand Filter) ၏ အားနည္းခ်က္မ်ား

  • WHO (World Health Origination) ၏ သန္႕စင္ေသာ ေသာက္ေရသတ္မွတ္ခ်က္မွာ ၁၀၀% ပိုးမႊားကင္းစင္ရမည္ ျဖစ္ပါသည္၊ စိတ္ခ်ရေသာ ေရသန္႕ျဖစ္ရန္ ဇီဝသဲေရစစ္ျဖင္႔ စစ္ျပီးေရအား ထပ္မံပိုးမႊားသတ္ရန္ (Disinfect) လိုအပ္ပါသည္၊ ကလိုရင္းေဆးခပ္ျခင္း၊ ဆူပြက္ေအာင္ၾကိဳခ်က္ျခင္း၊ SODIS (ေနာက္တစ္ပိုင္းတြင္ အေသးစိတ္ေရးပါမည္) နည္းမ်ားျဖင္႔ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ပါသည္။
  • ေအာ္ဂဲနစ္ဓါတ္ေပါင္းမ်ား၊ ဓါတုပစၥည္းမ်ား၏ ေရတြင္ေပ်ာ္ဝင္မႈ၊ ေရေစးျခင္း တို႔ကို ဖယ္ရွားႏိုင္ျခင္းမရွိပါ။

(၄) အၾကံျပဳခ်က္

ဤ ဇီဝသဲေရစစ္၏ ထူးျခားခ်က္မွာ မွန္ကန္စြာ တည္ေဆာက္မႈ ႏွင္႔ မွန္ကန္စြာ အသုံးျပဳမႈ အေပၚတြင္ မ်ားစြာ မူတည္ပါသည္၊ ဤစာတမ္း၏ ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ မူရင္းစံနစ္တက်တည္ေဆာက္မႈ နည္းလမ္းမ်ားကို ျမန္မာ ဘာသာျဖင္႔ ရွင္းလင္းစြာတင္ျပလိုရင္း ျဖစ္သျဖင္႔ အခ်ိဳ႕ေသာ နည္းပညာဆိုင္ရာ အေသးစိတ္အခ်က္အလက္ မ်ားကို ခ်န္လွပ္ထားခဲ႔ပါသည္။

မူရင္းလမ္းညႊန္မ်ားတြင္ အတိအက်တစ္ဆင္႔ျခင္းတည္ေဆာက္နည္း၊ အေသးစိတ္အခ်က္အလက္မ်ား၊ နည္းပညာ ဆိုင္ရာ မွတ္တမ္းမ်ား၊ ဆာေဗးအခ်က္အလက္မ်ား၊ စံနစ္တက်မွတ္တမ္းယူနည္း မ်ားကို အေသးစိတ္ရွင္းလင္းထား၍ မျဖစ္မေန ေလ႔လာၾကည္႔ရႈၾကပါရန္ ႏွင္႔ မိမိတို႔ေရေျမ သဘာဝႏွင္႔ ကိုက္ညီေသာ နည္းလမ္းမ်ားကို ပိုမိုေဖၚထုတ္ၾကပါရန္ တိုက္တြန္းအပ္ပါသည္။

လက္ေတြ႔အသုံးခ်ေနသူ တည္ေဆာက္သူမ်ားမွလည္း မိမိတို႔၏ ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ား ကို ျပန္လည္မွ်ေဝ ၾကပါရန္ႏွင္႔ နားလည္တတ္ကၽြမ္းသူမ်ား၊ ေလ႔လာသူမ်ားမွ နည္းလမ္းမ်ားကို အၾကံျပဳျပသရွင္းလင္းေပးၾကပါရန္၊ တကၠသိုလ္ေကာလိတ္မ်ားမွ ေက်ာင္းသား/သူမ်ား၊ Researcher မ်ားအေနႏွင္႔လည္း Field တစ္ခုအေနႏွင္႔ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ပါရန္ (မူရင္းနည္းပညာမွာ တကၠသိုလ္တစ္ခု၏ research ျဖစ္ပါသည္)  ေမတၱာရပ္ခံလိုပါသည္။

အပိုင္း(၂) တြင္ လြယ္ကူစြာ ပိုးမႊားသတ္ (Disinfect) လုပ္ေဆာင္ႏိုင္မည္႔ နည္းလမ္းမ်ားကို ေရးသားပါမည္။

ဤလမ္းညႊန္အား Download ရယူရန္ Biosand Filter in Myanmar v1,1 download link

(၅) ကိုးကားစာရင္း

မူရင္းနည္းပညာလမ္းညႊန္၊ လက္စြဲမ်ား Download ရယူရန္

က) ဇီဝသဲေရစစ္အသုံးျပဳမႈဆိုင္ရာလက္စြဲ (Biosand Filter Manual)

https://drive.google.com/open?id=0B-oBd9HKASuSTnpPMEprbGxNbEE

ခ) ဇီဝသဲေရစစ္တည္ေဆာက္မႈဆိုင္ရာလမ္းညႊန္ (Biosand Filter Construction Manual)

https://drive.google.com/open?id=0B-oBd9HKASuSTnpPMEprbGxNbEE

ဂ) ဇီဝသဲေရစစ္နည္းပညာဆိုင္ရာလမ္းညႊန္ (Biosand Filter For Technicians)

https://drive.google.com/open?id=0B-oBd9HKASuSTnpPMEprbGxNbEE

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Biosand_filter
  2. http://www.reuk.co.uk/Sand-Filters-for-Greywater.htm
  3. http://www.reuk.co.uk/Disinfecting-Greywater.htm
  4. http://www.cawst.org/resources/biosand-filter
  5. http://www.biosandfilters.info/
  6. http://www.biosandfilters.info/faq/when-designing-non-standard-biosand-filter-eg-pvc-or-plastic-what-more-important-height-or
  7. http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/gdwq3rev/en/
  8. http://www.instructables.com/id/Biosand-Filter/?ALLSTEPS

————————————————————————————————–

Appendix-A

ဆင္႔ပြားလိုင္စင္(License)

2015-08-17_105330

Biosand Filter for Community Driven Development Project by Oak Kar (oakkar7.wordpress.com) is licensed under a

Creative Commons Attribution 3.0 Unported License . To view a copy of this  license, visit

http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

This work and document are based on a work at www.cawst.org. the original document version can be found at,

http://www.cawst.org/es/resources/biosand-filter

You are free to:

  • Share – to copy, distribute and transmit this document
  • Remix to adapt this document

Under the following conditions:

  • You must give credit to CAWST as the original source of this document (but not in any way that suggests that CAWST endorses you or your use of this document).

Credited to –

  • All photos and images owners which used in this document

————————————————————————————————–

Appendix-B

မူလလိုင္စင္

2015-08-17_105318

12, 2916 – 5th Avenue, Calgary, Alberta, T2A 6K4, Canada

phone: + 1 403.243.3285 ▪ fax : + 1 403.243.6199

email: cawst@cawst.org ▪ website: http://www.cawst.org

CAWST is a Canadian non-profit organization focused on the principle that clean water changes lives. Safe water and basic sanitation are fundamentals necessary to empower the world’s poorest people and break the cycle of poverty. CAWST believes that the place to start is to teach people the skills they need to have safe water in their homes. CAWST transfers knowledge and skills to organizations and individuals in developing countries through education, training and consulting services. This ever expanding network can motivate individual households to take action to meet their own water and sanitation needs.

One of CAWST’s core strategies is to make knowledge about water common knowledge. This

is achieved, in part, by developing and freely distributing education materials with the intent of increasing its availability to those who need it most.

This document is open content and licensed under the Creative Commons Attribution Works

3.0 Unported License. To view a copy of this license, visit

http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/ or send a letter to Creative Commons, 171

Second Street, Suite 300, San Francisco, California 94105, USA.

You are free to:

  • Share – to copy, distribute and transmit this document
  • Remix to adapt this document

Under the following conditions:

  • Attribution. You must give credit to CAWST as the original source of this document (but not in any way that suggests that CAWST endorses you or your use of this document).

CAWST and its directors, employees, contractors, and volunteers do not assume any responsibility for and make no warranty with respect to the results that may be obtained from the use of the information provided.

Under ideal circumstances, the biosand filter can produce high quality drinking water. However, this cannot always be assured or guaranteed due to variations in the construction, installation, operation and maintenance of the filter. CAWST shall not be liable to anyone whatsoever for any damage resulting from reliance on any information provided in this document or attachments thereto. This also applies to the consumption of water from the biosand filter. It should also be noted that the biosand filter cannot be upon to remove certain or all forms of water contamination.